Bàn thảo để giúp trẻ xác định sự khác nhau giữa những thứ mà chúng cần và những thứ mà chúng muốn. Đôi khi phải nói không trước những đòi hỏi và duy trì kiểm soát gắt gao việc dùng tiền của con. Chúng ta phải tập cho trẻ cách tự kiếm tiền bằng lao động chân chính …
Theo chuyên gia tâm lý Trần Đăng Thảo, trẻ con luôn thích xin cha mẹ tiền hoặc vòi vĩnh phụ những món đồ chơi mới. Vì thế, nhiệm vụ của cha mẹ là phải kiểm soát và hướng dẫn trẻ cách sử dụng tiền sao cho hợp lý và tiết kiệm qua những nguyên tắc sau:

1. Giúp con xác định sự khác nhau giữa những thứ trẻ cần và muốn

Đừng cho rằng con bạn có thể dễ dàng nhận biết được sự khác nhau giữa cái mà nó muốn và cái nó cần. Hãy ngồi xuống cùng con lập ra 2 danh sách: Một là những thứ cần thiết như quần áo, giày dép, bữa ăn trưa, dụng cụ học tập; Hai là những thứ con muốn như trang sức, thời trang, game, các thiết bị điện tử.

Cha mẹ nên phân tích, so sánh và nói cho trẻ biết về sự khác biệt giữa những thứ con cần và con muốn, bên nào quan trọng hơn. Ví dụ chỉ ra cho chúng thấy thực tế là “Con không thể đi học mà không có giày, nhưng con vẫn có thể đi học mà không cần iPad”.

2. Nói không với những đòi hỏi thái quá và duy trì kiểm soát tiền bạc

Ngay từ khi còn rất nhỏ, trẻ đã biết đòi hỏi, chúng muốn gì là đòi cho bằng được mặc cho cha mẹ ngăn cản. Thông thường, trong trường hợp này phụ huynh sẽ nhượng bộ nếu chúng vẫn giữ thái độ nài nỉ. Thậm chí khi thấy con mè nheo, cha mẹ cảm thấy phiền hà và mệt mỏi nên cuối cùng trao luôn một khoản tiền cho trẻ tự quản lý. Các chuyên gia tâm lý khuyên cha mẹ nếu từng làm như thế thì hãy dừng lại. Nếu thấy con xin tiền mua một món đồ không thực sự cần thiết, hãy nói không với chúng và kiên quyết giữ quyền quản lý tiền. Tóm lại, con trẻ không cần phải có quỹ tiền riêng và không cần biết rõ các vấn đề về tiền bạc trong gia đình.

3. Tập tính kiên nhẫn

Bạn hãy dạy cho con biết giá trị của sự kiên nhẫn. Trong thời đại công nghệ, mọi người luôn muốn mọi thứ nhanh hơn, dễ dàng hơn thì tính kiên nhẫn là điều rất khó học. Tuy nhiên đức tính này rất và quan trọng quyết định thành bại của cuộc đời con người, cha mẹ hãy nói cho trẻ hiểu bằng những ví dụ cụ thể. Từ đó có thể giúp bé lập ra một danh sách những thứ con đang tiết kiệm dành dụm và những thứ mong muốn sở hữu, rồi dán lên tường ở phòng ngủ. Tính kiên nhẫn sẽ giúp trẻ có những kế hoạch trong tương lai làm sao để đạt được những thứ mình ao ước.

4. Tự kiếm tiền

Nếu như trẻ cương quyết muốn có một thứ gì đó, bạn hãy giúp trẻ kiếm tiền để mua nó. Nỗ lực để có được thứ một thứ gì đó sẽ giúp bé thấy hài lòng và nhận ra được giá trị của mọi thứ. Cha mẹ có thể giúp trẻ thiết lập một quy trình làm việc phù hợp với khả năng và sức khỏe của con. Mỗi lần trẻ nản chí, hãy nhắc lại mục tiêu đã đặt ra để chúng cố gắng vươn lên.

Nghiên cứu tâm lý cho thấy, khi tự tay mua một thứ gì đó, trẻ sẽ giữ gìn cẩn thận hơn và coi trọng nó hơn là khi được người khác cho. Hơn nữa, nếu món quà đó được mua bằng chính số tiền mà trẻ làm ra thì chúng sẽ trân trọng hơn nhiều.

5. Tiết kiệm bây giờ để sử dụng cho tương lai

Cha mẹ cần giải thích cho trẻ hiểu, khi có nhiều tiền thì cần phải tiết kiệm để dành cho những lúc thiếu thốn. Mỗi lần con bạn nhận được tiền, hãy khuyến khích chúng chia ra làm 3 phần: Sử dụng, tiết kiệm và chia sẻ. Hãy nói cho trẻ bằng thực tế về những lúc thiếu thốn và cả vận may mà chúng có thể gặp phải. Vì thế nên dành thời gian để quan tâm những người khác và giúp đỡ họ, đôi khi chỉ là một ly nước. Riêng khoản tiền được phép sử dụng, cha mẹ hãy khuyến khích trẻ tiết kiệm và chi tiêu phù hợp với điều kiện kinh tế gia đình.

Tóm lại, dạy con về giá trị của tiền là một đầu tư đúng đắn cho tương lai của trẻ, cũng như việc bạn gửi tiền tiết kiệm vào ngân hàng. Mỗi người đều có quan điểm riêng về tiền bạc và cách tiết kiệm, song có thể học cách sử dụng đồng tiền sao cho hợp lý. “Đầu tư thời gian để dạy cho trẻ thấm nhuần giá trị của đồng tiền, thì sớm muộn đến một ngày nào đó chúng sẽ cám ơn bạn vì nhờ đó mà chúng có được thành công trong cuộc đời”, chuyên viên tâm lý đúc kết.

Mặc dù chúng ta nên sớm chỉ cho con biết về giá trị của đồng tiền nhưng với mỗi lứa tuổi nên có những bài học khác nhau. Đưa ra những bài học chung chung sẽ khiến cho việc dạy dỗ của bạn không hiệu quả. Khi con bạn biết đếm, hãy bắt đầu đề cập tới chuyện tiền bạc trong những buổi nói chuyện gia đình.

Sớm nói với con về ý nghĩa của đồng tiền
Dạy con làm quen với tiền từ khi con biết đếm.

2. Giúp con phân biệt giữa “cần” và “muốn”

Một bộ đồ chơi mới ra sẽ khiến trẻ nóng lòng muốn sở hữu nó. Hãy giải thích cho con biết người lớn cần bao nhiêu thời gian mới có đủ tiền để mua món đồ chơi con đang thích; hoặc thú vị hơn là nói đùa rằng: “Con có biết cô giáo đi dạy bao nhiêu tiếng mới đủ tiền để mua bộ đồ chơi này không?” Đưa ra một hoàn cảnh cụ thể như thế sẽ khiến trẻ hiểu và giảm đi sự háo hức trước món đồ đó.

Ngoài ra, bạn cũng nên học cách nói “Không”. Cần để trẻ nghe thấy bạn từ chối lời mời mọc từ các nhân viên bán hàng như thế nào, vì đó là một cách cho trẻ hiểu được chỉ mua cái mình “cần” chứ không phải mua cái mình “muốn”. Có vậy, trẻ mới đưa ra những quyết định chi tiêu sáng suốt từ khi còn nhỏ.

3. Dạy con cách phân biệt nhiều mặt của đồng tiền

Tiền đóng những “vai” khác nhau trong cuộc sống hàng ngày, thể hiện ở hai mặt: tiêu dùng và tiết kiệm. Bạn hãy chuẩn bị ba chiếc lọ được dán nhãn khác nhau: tiết kiệm, chi tiêu, làm từ thiện.

Bất cứ khi nào trẻ kiếm được tiền từ làm việc nhà hay từ quà sinh nhật, hãy nhắc trẻ chia nhỏ số tiền đó thành các phần bằng nhau và để vào trong lọ. Hành động này không có gì to tát nhưng đủ để trẻ hiểu rằng: khi cầm một món tiền trong tay, chỉ cần tiêu một khoản nhỏ, còn quan trọng hơn là tiết kiệm và giúp đỡ người khác.

Ba chiếc lọ đựng tiền với ba mục đích khác nhau sẽ giúp trẻ có định hướng chi tiêu rõ ràng.

4. Rút ra bài học từ những sai lầm

Khi trẻ có tiền, hiển nhiên là chúng sẽ có nhiều sự lựa chọn và phải chịu trách nhiệm với những gì mà lựa chọn đó đem lại. Cứ để trẻ mắc sai lầm, vì chỉ có sai lầm mới là những bài học quý báu nhất cho trẻ đưa ra những quyết định tài chính khôn ngoan hơn.

5. Biết cách tiết kiệm thì sẽ biết cách chi tiêu

Trước hết, hãy để trẻ tiết kiệm tiền rồi mới để trẻ tiêu chúng. Bỏ tiền để mua cái mình muốn sẽ khiến trẻ rất thích thú nhưng song song đó là cảm giác mất mát một thứ gì đó “vô cùng lớn lao”. Hãy khuyến khích con tiếp tục tiết kiệm, đó mới là điều quan trọng nhất lúc này.

Thứ hai, bạn có thể để trẻ làm chủ tài chính qua những công việc nhà hàng ngày. Đưa con một danh sách và để trẻ tự chọn cái nào cần mua. Nếu con bạn lớn hơn một chút, chỉ cần đưa một vài thứ trong danh sách đó và để con tìm nơi nào bán với giá tốt nhất.

6. Bố mẹ là tấm gương thuyết phục

Cha mẹ đóng vai trò quan trọng với con cái, kể cả khi họ có ảnh hưởng tiêu cực đi chăng nữa. Trẻ thường bắt chước cái chúng ta làm hơn cái chúng ta nói, vì thế hãy ngừng thói quen mua sắm “bất tận” lúc rảnh rỗi, vì nó sẽ khiến con bạn nghĩ rằng tiền là một “tài nguyên vô hạn” và tiêu tiền thoả thích thật là vui.

Bố mẹ chính là người đảm bảo rằng con cái của họ khi lớn lên sẽ trở nên giàu có, dư dật về tiền bạc hay không. Dưới đây là những thói quen của một “phụ huynh tồi” và đe dọa đến năng lực tài chính của trẻ trong tương lai.
Tất nhiên, vẫn có những ngoại lệ như các gia đình bị khuyết tật hoặc có vấn đề về y học, nhưng nhìn chung, nghèo đói là hệ lụy trực tiếp của việc nuôi dạy tồi, BusinessInsider khẳng định. Nước Mỹ hiện có gần 46 triệu người nghèo, trong số này, gần 14% nằm trong độ tuổi 18-64. Nếu như nhóm tuổi này “nghèo đói” thì con cái của họ chắc chắn cũng thuộc diện “nghèo đói”.

Một nhà nghiên cứu đã dành ra 5 năm để nghiên cứu thói quen sinh hoạt thường nhật của 233 người thuộc giới thượng lưu, với thu nhập thường niên từ 160.000 USD trở lên và tài sản rọng trị giá tối thiểu 3,2 triệu USD. Đồng thời, ông cũng so sánh chúng với thói quen sinh hoạt của 128 người “nghèo”, với tổng tài sản dưới 5000 USD.

Dưới đây là những thói quen của một “phụ huynh tồi” và đe dọa đến năng lực tài chính của trẻ trong tương lai nhất, theo nhà nghiên cứu đó:

1. Không tập thành thói quen đọc sách cho con của bạn mỗi ngày

Không tập thành thói quen đọc sách cho con của bạn mỗi ngày
Một trong những thói quen phổ biến nhất trong giới thượng lưu và thành đạt chính là đọc sách mỗi ngày để tự học. 30 phút hoặc hơn một ngày là tất cả những gì cần làm. 88% những người giàu có thói quen này, trong khi 98% người nghèo xa lạ với việc đọc sách.

Ben Carson, một nhà tâm thần học nổi tiếng từng chia sẻ câu chuyện về “Cách nuôi dạy những thói quen làm giàu” mà ông học được từ chính người mẹ của mình. Tiến sĩ Carson từng sống ở một trong những khu ổ chuột ở Detroit và mẹ của ông, quá lo rằng con trai của mình sẽ trở thành một thành viên vĩnh viễn của xóm ổ chuột đó, đã quyết định ép cậu bé Carson phải đọc sách mỗi ngày để tự học. Để đảm bảo rằng cậu con trai nghịch ngợm của mình đọc sách hàng ngày, bà mẹ cũng yêu cầu Carson phải viết tóm tắt dài một trang giấy về những gì cậu đã đọc trong ngày hôm đó rồi đưa mẹ kiểm tra.

Lâu dần, Carson hình thành thói quen đọc sách mỗi ngày lúc nào không hay. Cậu bé cũng có đủ sự tự tin để theo đuổi trình độ học vấn cao hơn và cuối cùng là thi đỗ vào trường Y, một giấc mơ có từ thuở nhỏ. Và ngay cả bây giờ, Tiến sĩ Carson vẫn duy trì thói quen đọc mỗi ngày.

Nhiều năm sau này, Carson mới biết rằng hóa ra mẹ ông bị mù chữ. Bà thật ra không đọc được những gì con trai viết trong tờ tóm tắt. Chỉ bằng trực giác của người mẹ, bà Carson biết rằng nếu như mình có thể hình thành nên thói quen đọc sách cho con trai mình, nó sẽ có thể vượt ra khỏi “giấc mơ con” để tìm đến Giấc mơ Mỹ đích thực.

Chính vì thế, nếu muốn đảm bảo cho con của bạn có một tương lai tươi sáng thì thói quen tưởng như đơn giản nhưng đầy sức mạnh này chính là chìa khóa.

2. Phớt lờ quy luật giao du

Người giàu hiểu rất rõ “Luật giao du” mà người nghèo không tài nào hiểu nổi. Những người giàu thường giao du với những người đồng đẳng với mình, hoặc các bậc học giả, trí thức… những người luôn cố cải thiện cuộc sống của mình theo hướng tốt đẹp hơn nữa.

Nhưng nếu như bạn đang sống ở một khu bình dân, nơi môi trường xung quanh không thể tìm đâu ra một bậc trí giả thì sao? Các câu lạc bộ, các nhóm hướng đạo sinh, các tổ chức giáo dục phi lợi nhuận… luôn mang đến một môi trường khuyến khích sự rèn luyện, trau dồi bản thân và tự giác cho trẻ. Hãy đăng ký cho con của bạn tham gia những nhóm này sớm nhất có thể. Tỷ phú Ross Perot, Tổng thống đời thứ 38 của nước Mỹ Gerald Ford, tỷ phú Michael Bloomberg và Neil Armstrong (người đầu tiên đặt chân lên mặt trăng) đều từng là thành viên của tổ chức hướng đạo sinh Eagle Scouts.

3. Vi phạm quy tắc “1 tiếng đồng hồ”

Con của bạn có xem TV, lướt Net hoặc chơi game nhiều hơn 1 tiếng/ngày hay không? Nếu như bạn không biết câu trả lời thì chắc chắn, bạn chưa làm tròn nhiệm vụ “phụ huynh” của mình.

Những người giàu luôn tỏ ra nghiêm khắc trong việc giới hạn thời gian xem TV của con cái. Ngày nay, khi Internet và video game đã thay thế dần vị trí của TV thì các bậc phụ huynh cũng cần phải giới hạn cả thời gian mà trẻ tham gia vào những hoạt động này nữa. Thời gian còn lại, trẻ cần được dành cho việc học, đọc sách, tham gia hoạt động tình nguyện hay các tổ chức/ câu lạc bộ như Eagle Scouts.

Cu Khanh, con của chị gái Hương, học lớp 5. Mỗi ngày Khanh được mẹ cho 100 nghìn đồng để ăn sáng và tiêu vặt. Cậu bé dồn tiền vào chơi game điện tử. Hết tiền, Khanh nói dối là cần mua thêm sách vở, dụng cụ học tập để xin thêm. Có khi cùng một khoản nhưng cậu xin được đến 4 lần sau khi “gặp riêng” ông, bà, bố, mẹ. Có lần, bà nội Khanh còn bắt gặp cháu đích tôn lén rút tiền trong túi bố.

Thấy “tấm gương” đó, chị Hương quyết định giữ sự trong sáng cho con bằng việc cách ly con hoàn toàn với tiền. Cậu bé học lớp 3 không được tự ý mua một thứ gì, tiền mừng tuổi mẹ cũng giữ hộ. Muốn mua gì, dù là cục tẩy hay cây kem, cậu bé đều phải nói với mẹ và mẹ sẽ mua cho.

Không chỉ Hương, nhiều bà mẹ cũng lo lắng về ảnh hưởng xấu của tiền bạc với con cái. Họ rất băn khoăn về việc lúc nào thì nên cho trẻ biết về đồng tiền và sử dụng nó. Theo thạc sĩ Trần Văn Tính, giảng viên tâm lý Đại học Quốc gia Hà Nội, câu trả lời là: Càng sớm càng tốt, ngay khi nhận thấy trẻ có thể hiểu được. Nếu hoàn toàn không biết gì về tiền bạc, trẻ lớn lên sẽ không biết tính toán và trở nên ngô nghê, bị động.

Thạc sĩ Tính kể: Có lần một nam sinh viên có quan hệ khá thân với gia đình ông gọi điện, bảo mẹ đi vắng, đưa 100 nghìn đồng bảo tự mua đồ ăn sáng; và cậu nhờ chỉ giúp là với số tiền đó thì mua cái gì, ở đâu. Hóa ra từ bé đến nay, ngoài việc đóng tiền học và sắm sách vở, cậu chưa phải tự mua bất cứ cái gì cho sinh hoạt cá nhân nên hoàn toàn lúng túng khi phải tự mua qùa sáng.

Việc sử dụng tiền giúp đứa trẻ phát triển trí thông minh, khả năng tính toán, quản lý và tổ chức cuộc sống. Ngoài ra, qua đồng tiền, bố mẹ cũng có cơ hội dạy con biết giá trị của sức lao động và quý trọng lao động.

Bạn nên nói cho trẻ hiểu, để có được tiền cho con mua đồ chơi, sách vở…, bố mẹ đã phải làm việc vất vả như thế nào, từ đó trẻ sẽ biết quý đồng tiền và không tiêu pha hoang phí.

Câu chuyện của người bố sau đây là một gợi ý: Con gái xin 10.000 đồng để mua hộp kem. Hai bố con ra đường, nhìn thấy một chị lao công cặm cụi quét rác dưới trời mưa. Bố bảo: “Con biết không, cô ấy làm vất vả như vậy cả buổi tối mà cũng chỉ được 10.000 thôi đấy”. “Làm cả buổi tối mà chỉ mua được một hộp kem thôi hả bố?” – con gái tần ngần. Và từ đó bé rất cân nhắc khi xin tiền, và băn khoăn thương bố khi thấy bố làm việc khuya.

Con bạn sẽ không thể hiểu được giá trị của đồng tiền nếu bố mẹ cứ cho ngay mỗi khi được yêu cầu. Thạc sĩ Trần Văn Tính kể: Có lần ông đi picnic cùng một nhóm học sinh. Có vài em vào cửa hàng, nhặt ào ào đủ loại thức ăn rồi thanh toán số tiền lớn mà không cần hỏi giá. Nhưng trong buổi đi chơi, các em cũng chỉ ăn vài miếng rồi sau đó vứt hết cho nhẹ ba lô.

Khi được hỏi, mấy học trò này chỉ nói đơn giản: “Có đáng gì đâu ạ? Cứ mua nhiều cho nó thoải mái, ăn hết bao nhiêu thì ăn”. Những cháu bé này không hề có ý niệm gì về giá trị của đồng tiền nên sẽ không biết quý trọng công sức của bố mẹ, vì vậy chưa chắc đã biết ơn khi nhận số tiền lớn so với những trẻ khác chỉ được cho 10.000 đồng nhưng biết tiền ấy do đâu mà có.

Vì vậy, bạn đừng bao giờ cho tiền ngay khi con xin.

Nên yêu cầu trẻ nói rõ sẽ dùng số tiền đó để mua gì, thứ đó cần thiết như thế nào, nếu chính đáng mới đồng ý (nếu không thì phải giải thích cho con hiểu). Chẳng hạn, nếu trẻ bảo muốn mua một con búp bê, bạn hãy hỏi con tại sao muốn có nó trong khi bé đã có những búp bê khác, thứ đồ chơi mới ấy hấp dẫn ở chỗ nào, và có thể yêu cầu bé tỏ ra xứng đáng với món quà (như trong vòng 1 tuần tới luôn tự giác dậy đúng giờ để đến lớp).

Với cách trên, con bạn sẽ rèn luyện được khả năng diễn đạt ý kiến, khả năng thuyết phục, và không nhiễm phải tư tưởng đòi gì được nấy như nhiều “con cưng” hiện nay.

Sau khi cho, bạn nên giám sát để biết trẻ có dùng tiền đúng mục đích nó nói hay không, vì không ít trẻ nêu lý do rất chính đáng nhưng thực tế ngược lại. Trường hợp của Minh (15 tuổi, Kim Giang, Hà Nội) là một ví dụ. Cậu bé xin bố 300.000 đồng để mua quà tặng gia sư – người mà cả gia đình đều quý mến. Bố cậu cho ngay, và sau đó phấn khởi biết rằng thầy giáo được tặng chiếc cà vạt rất đẹp. Một thời gian sau, tình cờ ông biết được rằng vào dịp đó, Minh cũng xin tiền của mẹ, ông nội, bà nội… với một lý do trên. Số tiền dôi ra, cậu cùng mấy người bạn thử mùi karaoke “tươi mát”.

Vậy phải chăng thay vì cho tiền, bố mẹ nên đi cùng con đi mua những thứ trẻ yêu cầu? Theo các chuyên gia, điều này không cần thiết, nhất là với trẻ lớn, vì sẽ gây nên tính thụ động, kém tính toán và phản ứng tiêu cực ở trẻ khi thấy mình không được tin tưởng. Nếu thực sự quan tâm, bạn sẽ có những cách tế nhị để biết con mình sử dụng đồng tiền có đúng mục đích hay không.