Đổi mới sáng tạo sẽ tạo ra những sản phẩm chất lượng cao, tăng khả năng cạnh tranh cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, không phải DN nào cũng có thể ứng dụng thành công giải pháp này.

DN Việt cần đổi mới sáng tạo từ công nghệ đến con người

Đổi mới sáng tạo đã được DN Việt Nam quan tâm và đã có nhiều DN nhờ đầu tư vào đổi mới sáng tạo mà có chỗ đứng vững chắc trên thị trường cạnh tranh khốc liệt như hiện nay.

Chia sẻ trong chuyến thăm nhà máy của Công ty vào giữa năm 2015, Chủ tịch Tập đoàn Thiên Long Cô Gia Thọ cho biết, Thiên Long thành lập từ cơ sở nhỏ và bản thân ông phải mang sản phẩm đi… bán dạo. Nhưng nhờ vào tư duy đổi mới sáng tạo Thiên Long đã vượt qua khó khăn và trở thành một thương hiệu mạnh trong lĩnh vực bút viết, văn phòng phẩm như hiện nay.

Tinh thần đổi mới sáng tạo được ứng dụng trong mọi hoàn cảnh, nhờ đó mà từ một vài loại bút bi, bút màu thông dụng, đến nay, người tiêu dùng có thể tìm được đủ các loại bút và cả văn phòng phẩm do Thiên Long sản xuất. Năm 2013, Thiên Long đã thành lập Phòng R&D, phòng cải tiến… để nghiên cứu, cải tiến, sản xuất ra những sản phẩm phù hợp với thị trường.

Ông Thọ cho hay, mỗi năm, Công ty dành khoảng 3 – 5% doanh thu cho công tác R&D cũng như đầu tư, mua sắm trang thiết bị chuyên dụng. So với nhiều DN trong ngành, có thể nói, Thiên Long là DN chịu đầu tư cho công tác đổi mới sáng tạo khi xây dựng nguồn nhân lực mạnh mẽ. Chỉ riêng nhà máy tại TP.HCM, nhân sự của phòng R&D lên đến 25 người.

Nhờ đầu tư máy móc, thiết bị và con người mà mỗi năm Thiên Long đưa ra thị trường hàng chục sản phẩm mới. Ông Cô Gia Thọ cho rằng: “Đổi mới sáng tạo là quá trình không ngừng nghỉ nhưng phải dựa trên thực tế và sự học hỏi. Hiện 80% máy móc, thiết bị sử dụng tại Thiên Long là do Thiên Long tự chế”.

Một thương hiệu khác đầu tư mạnh cho đổi mới sáng tạo là Giấy Sài Gòn. Nhận thấy tầm quan trọng của đổi mới sáng tạo nên dù ra sau những thương hiệu khác nhưng ông Cao Tiến Vị – Tổng giám đốc Công ty Giấy Sài Gòn, đã quyết định trang bị máy móc, thiết bị công nghệ hiện đại. Từ những năm 2000, Giấy Sài Gòn đã không ngại đầu tư hàng triệu USD để trang bị công nghệ sản xuất giấy của các nhà cung cấp từ các nước Pháp, Phần Lan, Đức, Canada, Thụy Sỹ…

Hiện nay, nhà máy của Giấy Sài Gòn được xếp vào loại hiện đại nhất Đông Nam Á và Giấy Sài Gòn là một trong những công ty chủ lực sản xuất giấy tiêu dùng tại Việt Nam nhờ sử dụng công nghệ hiện đại sản xuất ra những sản phẩm chất lượng cao. Bên cạnh đầu tư vào thiết bị sản xuất, Công ty còn đầu tư nguồn nhân lực và xây dựng hệ thống phân phối.

Chia sẻ về việc đầu tư vào đổi mới sáng tạo, ông Cao Tiến Vị cho rằng, đổi mới sáng tạo không chỉ đầu tư cho máy móc, thiết bị mà còn nhiều khâu khác như con người, hệ thống và các yếu tố quản lý… Quan niệm như thế nên ngoài trang thiết bị sản xuất, mấy năm qua, Giấy Sài Gòn đã dồn lực để xây dựng hệ thống quản lý theo công nghệ ERP và đào tạo đội ngũ kế thừa để chuyển giao trong thời gian sớm nhất. Chỉ riêng ERP, Công ty đã mất hơn 2 năm để xây dựng và hoàn thiện.

Là một trong những công ty khởi nghiệp tại Việt Nam hai năm nay nhưng Misfit Wearables đã nổi tiếng khắp thế giới với các thiết bị công nghệ đỉnh cao. Các giải pháp chăm sóc sức khỏe trên nền tảng di động của Misfit Wearables đã được ứng dụng trong lĩnh vực y tế. Năm ngoái, tiềm năng của những sản phẩm Misfit Wearables đã được nhiều nhà đầu tư trên thế giới chú ý và Fossil đã mua lại Công ty với giá 260 triệu USD.

Chia sẻ tại tọa đàm về R&D tháng 5/2016, Sonny Vũ – đồng sáng lập Misfit Wearables cho biết, một trong những bí quyết thành công của Misfit là do Công ty chủ trương xây dựng một đội ngũ R&D hùng hậu, phát triển công nghệ để có thể cạnh tranh được với các đối thủ khác.

Trên thực tế, không có nhiều DN thành công như Misfit Wearables và cũng không nhiều DN xây dựng được thương hiệu như Thiên Long, Giấy Sài Gòn. Bởi 90% DN Việt Nam thuộc mô hình công ty nhỏ và vừa, thậm chí là siêu nhỏ.

Theo các chuyên gia, khả năng đổi mới công nghệ của các DN nhỏ và vừa còn yếu kém và nguy cơ lệ thuộc vào tài sản trí tuệ, nhất là công nghệ của nước ngoài, là điều có thật. Tình trạng này càng rõ rệt trong điều kiện trình độ công nghệ và mức sống ở Việt Nam còn thấp. Bất lợi là vậy nhưng trong môi trường kinh doanh toàn cầu như hiện nay, muốn tồn tại và phát triển không gì khác hơn là phải đổi mới sáng tạo

Hàng tỷ USD đang được các quỹ đầu tư tư nhân (PE) tại khu vực châu Á lên kế hoạch đầu tư chi phối vào các công ty Việt Nam, tạo nên cuộc cạnh tranh dữ dội giữa các quỹ PE lớn nhỏ.

Đối với ông Peter Sorensen, Giám đốc điều hành Công ty cổ phần Tư vấn ABB Việt Nam, năm 2015 là một năm sôi động của Việt Nam về các hoạt động mua bán, sáp nhập (M&A), cũng là năm bận rộn nhất của ABB từ khi thành lập. Tuy nhiên, ông kỳ vọng, số lượng và giá trị giao dịch M&A sẽ tăng trưởng mạnh trong thời gian tới, theo xu hướng thâu tóm thị trường của các nhà đầu tư trong nước và sự quan tâm ngày càng tăng của các nhà đầu tư nước ngoài.
PE mang lại nhiều cảm xúc

Là một đơn vị tư vấn tích cực trong ngành M&A, ABB nhận thấy sự quan tâm lớn của các nhà đầu tư nước ngoài với các ngành bán lẻ, phân phối, tiêu dùng nhanh, nông nghiệp và dịch vụ tài chính. Thái Lan, Nhật Bản và Hàn Quốc là những quốc gia có nhu cầu mua lớn nhất trong các ngành kể trên. Đặc biệt, trong năm 2016, sự tham gia tích cực của các quỹ PE đối với các hoạt động M&A cũng mang lại nhiều cảm xúc cho ông Peter Sorensen.

Quỹ VOF của VinaCapital và đối tác Nhật là Daiwa PI Partners từng rót 45 triệu USD vào Công ty cổ phần Sữa quốc tế (IDP – nhãn hiệu sữa Ba Vì)

“Trước đây, nếu các quỹ PE thường chỉ tham gia các giao dịch mua cổ phần không chi phối, thì hiện nay họ đã sẵn sàng đầu tư với tỷ lệ cao hơn để gia tăng lợi nhuận, và giảm sự cạnh tranh ngày càng tăng đối với các thương vụ tốt có tỷ lệ nhỏ. Ngoài ra, việc tăng tỷ lệ sở hữu cũng giúp các quỹ PE gia tăng sự can thiệp vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp để tạo ra các giá trị thặng dư”, ông Peter Sorensen nhận định.

Ông Peter Sorensen tiết lộ, một số quỹ PE trong khu vực đang có kế hoạch phân bổ trên 2 tỷ USD vào thị trường Việt Nam và tìm kiếm các thương vụ mua chi phối các công ty lớn trong nước. Điển hình là thương vụ Quỹ PE Navis (hoạt động chủ yếu tại khu vực Đông Nam Á, hiện quản lý các khoản quỹ trị giá 5 tỷ USD và nắm cổ phần kiểm soát tại 70 công ty) mua lại Bệnh viện Việt Pháp ở Hà Nội với giá trị chưa được tiết lộ.

Trên thực tế, tại thị trường Việt Nam, hoạt động của các quỹ PE cũng bộc lộ nhiều dấu hiệu tích cực hơn. Mới đây, Quỹ đầu tư Mekong Capital chuyên đầu tư chưa niêm yết tại Việt Nam đã chính thức hoàn tất quá trình huy động vốn cho quỹ thứ tư Mekong Enterprise Fund III Limited Partnership (MEF III), với tổng vốn cam kết 112 triệu USD.

“MEF III chỉ tập trung vào các doanh nghiệp theo xu hướng tiêu dùng và các nhà đầu tư cũng rất hứng thú với những ngành này. Gần đây, có rất nhiều thương vụ M&A diễn ra với bên thâu tóm chủ yếu đến từ châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc và Thái Lan. Chúng tôi kỳ vọng, xu hướng này sẽ tiếp diễn trong thời gian tới”, ông Chris Freund, Tổng giám đốc MEF III cho biết.

Được biết, sau 15 năm hoạt động tại Việt Nam, các quỹ của Mekong Capital đã hoàn tất 29 khoản đầu tư vốn cổ phần chưa niêm yết, trong đó có 17 khoản thoái vốn hoàn toàn và 3 khoản thoái vốn từng phần. Mekong Capital quản lý 4 quỹ và một trong số đó đang thực hiện những khoản đầu tư mới.

Công ty Quản lý Quỹ SSI (SSIAM) cũng được liệt vào quỹ lớn trên thị trường huy động vốn hiện nay. SSIAM quản lý khoảng 6.600 tỷ đồng tổng tài sản của các nhà đầu tư dưới dạng quỹ, danh mục đầu tư và tư vấn đầu tư. Đối với mảng quản lý quỹ đầu tư, SSIAM hiện quản lý 6 quỹ đầu tư, với tổng tài sản hơn 2.200 tỷ đồng. Tính đến cuối tháng 6/2016, hoạt động đầu tư của các quỹ đều vượt trội so với chỉ số thị trường.

Cụ thể, Quỹ Daiwa – SSIAM Vietnam Growth Fund II LP chuyên đầu tư PE, với tổng vốn khoảng 40 triệu USD, đã bắt đầu giải ngân. Quỹ Khởi nghiệp SSI có quy mô vốn 100 tỷ đồng, đầu tư vào các công ty trong giai đoạn khởi nghiệp, các doanh nghiệp nhỏ và vừa có tiềm năng trong ngành nông nghiệp, thực phẩm và các ngành hướng tới tiêu dùng, vừa hoàn thành giải ngân khoản đầu tư đầu tiên vào Công ty Hellomam.
Dành nguồn tiền khủng cho Việt Nam

Tất cả các thành viên trong ASEAN đều đang tạo điều kiện để thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, Việt Nam sở hữu nhiều điểm cộng cho các quỹ PE, khi các nhà đầu tư cũng nhận thấy vai trò quan trọng của Việt Nam trong Cộng đồng Kinh tế ASEAN và Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).

Giới phân tích cho rằng, có 2 rào cản khá lớn đối với các quỹ PE khi gia nhập thị trường Việt Nam là tính minh bạch của doanh nghiệp mục tiêu và tín hiệu bão hòa của thị trường ở một số ngành. Các quỹ PE thường có chiến lược lựa chọn các doanh nghiệp đầu ngành để tận dụng thế mạnh và có thể giải ngân được số vốn lớn.

Theo bà Lê Thị Lệ Hằng, Tổng giám đốc SSIAM, tình trạng hết room thường xảy ra đối với các công ty niêm yết có giá trị vốn hóa lớn. “Đối với Andbanc Investment SIF (quỹ nước ngoài) do SSIAM quản lý, chúng tôi tập trung lựa chọn đầu tư vào các công ty có vốn hóa vừa và nhỏ, những công ty có thể gia tăng giá trị thông qua việc SSIAM tham gia hội đồng quản trị hoặc ban kiểm soát công ty. Do đó, chúng tôi vẫn có thể giải ngân tốt vào các công ty mục tiêu của mình”, bà Hằng cho hay.

Đối với Mekong Capital, so với những quỹ khởi động trước đó, hiện thị trường xuất hiện nhiều hơn các công ty được thành lập bởi các doanh nhân trẻ Việt Nam là yếu tố thuận lợi để Quỹ tìm được các công ty phù hợp với tiêu chuẩn và điều kiện. Tuy nhiên, nhiều công ty còn ở quy mô nhỏ, nên một trong những thử thách lớn nhất là quy mô đầu tư cũng có xu hướng nhỏ hơn mục tiêu của Quỹ.

Trong khi đó, bà Đặng Phạm Minh Loan, Phó giám đốc điều hành VinaCapital cho biết, hiện huy động cho các quỹ PE trong khu vực và trên thế giới khá dồi dào. Bên cạnh các quỹ tập trung riêng vào thị trường Việt Nam như VinaCapital, Mekong Capital, VIGroup, Saigon Asset Management và PENM Partners, các quỹ PE toàn cầu ngày càng thể hiện sự quan tâm đến Việt Nam.

Có thể kể đến một số quỹ PE lớn có nguồn tiền “khủng” dành cho thị trường Việt Nam như Quỹ DEG, quỹ đầu tư thành viên của Tập đoàn KfW (Đức), Quỹ Daiwa – SSIAM Vietnam Growth Fund II LP (liên doanh với SSI) và một số ngân hàng đến từ Nhật Bản như Quỹ Phát triển Đông Nam Á Nhật Bản thuộc Ngân hàng Phát triển Nhật Bản (DBJ); hay Ngân hàng Mizuho cũng đã thành lập Quỹ đầu tư ASEAN PE trị giá 180 triệu USD với sự góp vốn của Ngân hàng Hợp tác quốc tế Nhật Bản.

Các khoản rót vốn thời gian qua cho thấy rõ xu hướng chiến lược của VinaCapital. Điển hình, tháng 6/2016, Quỹ VOF của VinaCapital và Quỹ DEG, quỹ đầu tư thành viên của Tập đoàn KfW (Đức) đã rót 30 triệu USD vào Công ty cổ phần Gỗ An Cường. Trước đó, Quỹ này cũng bắt tay với Công ty Daiwa PI Partners (Nhật Bản) rót 45 triệu USD để nắm giữ 70% cổ phần của Công ty cổ phần Sữa quốc tế (IDP).

Theo bà Loan, hiện nay nguồn tiền của Quỹ cũng còn khá dồi dào, khoảng 100 triệu USD tiền mặt trên tổng số quỹ khoảng 750 triệu USD. Quỹ vẫn đang tiếp tục tìm kiếm các cơ hội đầu tư tại Việt Nam.

“Cạnh tranh gay gắt, nhưng so với các quỹ nhỏ chưa có tên tuổi trên thị trường, thì các quỹ có kinh nghiệm và đã đầu tư nhiều vào Việt Nam sẽ có lợi thế vì hiểu thị trường và hiểu doanh nghiệp, văn hóa”, bà Loan cho hay.

Đang có những doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực Internet, mở công ty tại Singapore để hưởng những lợi ích khác nhau từ quốc gia này.

Temasek – công ty đầu tư thuộc sở hữu chính phủ Singapore – hôm cuối tháng 5 phối hợp với Google tổ chức một sự kiện tại nước này, mời các công ty trong vùng trong đó có Việt Nam. Sự kiện có sự góp mặt của nhiều nhà đầu tư và các công ty khởi nghiệp thành công.

CEO một công ty Internet tại Việt Nam có mặt trong sự kiện nói với ICTnewsngoài ông thì còn khá nhiều lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ Việt khác cũng được mời. Hầu hết các doanh nghiệp này đều có tiềm năng sở hữu hoặc đã sở hữu một công ty tại Singapore. Từ đây, một lượng lớn chất xám Việt và tiền thuế đã chảy vào Singapore thay vì Việt Nam.

Singapore hiện là điểm đặt chi nhánh, văn phòng, công ty con của hầu hết công ty công nghệ toàn cầu như Facebook, Google, Apple… để điều phối toàn bộ thị trường Đông Nam Á, thậm chí là khu vực châu Á Thái Bình Dương.

Quốc gia này do chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tốt, thị trường minh bạch, không chỉ là bến đỗ của các ông lớn toàn cầu, mà còn là nơi để nhiều công ty khởi nghiệp khai sinh.

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam nhanh chóng nhận ra lợi thế của việc đặt trụ sở tại Singapore và làn sóng dịch chuyển sang quốc gia này bắt đầu rộ lên từ hai năm nay. Rất nhiều bài viết về cách lập và duy trì công ty ở Singapore được chia sẻ trên mạng xã hội, đặc biệt trong các hội nhóm khởi nghiệp.

Tất cả bài viết đều do những người Việt có kinh nghiệm mở công ty ở Singapore chia sẻ. Với lợi thế kinh doanh không biên giới, các công ty Internet là đối tượng dễ dàng thực hiện việc dịch chuyển sang đảo quốc sư tử nhất.

Ngoài các bài viết trên các nhóm khởi nghiệp, mới đây một sự kiện giới thiệu cách mở công ty tại Singapore cũng được tổ chức tối 8-7 tại TP HCM. Sự kiện do tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp SHIELD phối hợp với Công ty Alpha Business Solutions (ABS) của Singapore thực hiện. Trong sự kiện, khá nhiều doanh nghiệp Việt quan tâm và có ý định mở công ty tại Singapore.

Ông Dzung Nguyen, Giám đốc quỹ đầu tư CyberAgent Ventures, nói việc phát triển ngành dịch vụ và trí tuệ là chính sách quốc gia của Singapore. Trong đó có công nghệ thông tin, y tế, giáo dục, vận tải, tài chính là những minh chứng rõ nhất. Rõ ràng quốc gia này đang là một trung tâm (hub) thu hút nhân tài và công ty công nghệ của toàn khu vực.

Ảnh: Techinasia.

Lý giải nguyên nhân các công ty Việt Nam dịch chuyển sang Singapore, giám đốc một doanh nghiệp kinh doanh nội dung số tại Việt Nam cho biết ở quốc gia này chính sách kinh doanh cởi mở, quản lý hiện đại, do đó các công ty được cạnh tranh lành mạnh với nhau. Đây là lý do Singapore hút các công ty lớn đổ về.

Ngược lại, chính sách quản lý của Việt Nam chưa theo kịp xu hướng kinh doanh mới trên Internet, thủ tục rườm rà và chính sách thuế chưa hợp lý.

Chẳng hạn các doanh nghiệp kinh doanh trên Internet thường nhận được tiền quảng cáo từ Google, khi đó phải xuất hóa đơn và bị trừ 10% thuế GTGT. Sau đó, để tiếp cận đến khách hàng, các doanh nghiệp này phải dùng tiền để mua quảng cáo trên Google, họ phải trả thêm 10% phí nhà thầu, đó là chưa kể thuế thu nhập doanh nghiệp. Nếu doanh thu là 1 triệu USD thì doanh nghiệp mất 200.000 USD, tương đương 20% thuế GTGT và nhà thầu.

Trong khi đó, các doanh nghiệp nước ngoài khi cung cấp dịch vụ tại Việt Nam lại không phải đóng khoản phí này. Đây là “ưu đãi ngược”, khi các doanh nghiệp Việt đã nhỏ, yếu hơn doanh nghiệp quốc tế lại còn phải chịu ràng buộc bởi thuế, phí.

Hiện nay các công ty Internet như Google, Facebook đang đặt văn phòng tại Singapore và kinh doanh dịch vụ trên toàn khu vực, trong đó có Việt Nam, và hai doanh nghiệp này có thể chiếm 90% thị phần người dùng tại Việt Nam, doanh thu quảng cáo cũng có thể chiếm tỷ lệ đó.

Tuy nhiên, hiện hai ông lớn này vẫn chưa phải trả các khoản thuế, phí cho Việt Nam, ít nhất là 20% khoản phí kể trên. Việc các doanh nghiệp Việt chuyển sang Singapore và cung cấp dịch vụ ngược lại về Việt Nam cũng là cách “copy” lại mô hình này, giám đốc công ty nội dung số cho biết.

Trong lĩnh vực game, để phát hành một trò chơi tại Việt Nam phải xin giấy phép, duyệt kịch bản, trong khi các game nước ngoài khác kinh doanh tại Việt Nam lại không bị ràng buộc thủ tục này. Họ chỉ cần tải game lên các chợ ứng dụng là có thể phát hành toàn cầu.

Với chính sách ưu đãi doanh nghiệp của Singapore, như thủ tục mở công ty đơn giản, miễn giảm thuế trong các năm đầu tiên, hỗ trợ doanh nghiệp nước ngoài mở công ty ở sở tại, nền tảng chính sách hiện đại và cởi mở, nhiều doanh nghiệp Việt Nam bằng cách này hay cách khác đang thành lập công ty ở Singapore nhưng đội ngũ chủ chốt vẫn ở Việt Nam. Các công ty tại Singapore chỉ được dùng làm đại diện pháp nhân, với văn phòng rất nhỏ và nhân sự rất ít để tiết kiệm chi phí tối đa, mọi công việc khác thực tế đều do nhân sự tại Việt Nam đảm trách.

Hiện nay, theo những người từng mở công ty tại đảo quốc sư tử, thủ tục mở công ty tại đây rất dễ dàng. Thậm chí có các công ty môi giới sẵn sàng đứng ra hỗ trợ toàn bộ thủ tục, với văn phòng “ảo” và nhân sự sở tại chỉ đứng tên cho có.

Cần hiểu rằng việc đặt công ty tại Singapore không phải để né thuế, vị giám đốc công ty Internet cho biết, vì làm việc ở quốc gia nào cũng phải chịu chính sách thuế từ quốc gia đó. Tuy nhiên, kinh doanh từ Singapore sẽ được hưởng nền tảng kinh doanh hiện đại, cởi mở, dễ dàng vươn rộng ra các thị trường lớn hơn; khi đó cơ hội mỗi công ty là như nhau. Dĩ nhiên, bên cạnh đó là việc luật pháp nghiêm ngặt, vấn đề sở hữu trí tuệ, chi phí nhân công cao… là những điều cần phải lưu ý khi kinh doanh tại Singapore.

Các doanh nghiệp kinh doanh trên mạng nói luật trong nước hiện vẫn quản lý theo các loại giấy phép, thường không theo kịp đà phát triển của Internet. Các dịch vụ, sản phẩm mới ra mắt với tốc độ chóng mặt trên môi trường mạng, nếu mỗi dịch vụ phải được chờ cấp phép thì cơ hội kinh doanh qua đi. Còn nếu làm “chui” không giấy phép thì khi phát hiện có thể bị phạt.

Đối với việc phạt hành chính thì các công ty vẫn chấp nhận, tuy nhiên khi Điều 292 Bộ luật hình sự đang được cho là hình sự hóa những vi phạm kinh doanh trái phép trên mạng máy tính, mạng viễn thông thì càng làm lo lắng thêm cho cộng đồng kinh doanh trên Internet, có thể góp phần làm cho làn sóng “di tản” sang Singapore lan rộng.