Bài học vỡ lòng dành cho ai muốn làm việc cho một Startup: “Khi bạn gia nhập một doanh nghiệp startup, đừng hỏi mình ở vị trí, vai trò hay chức vụ nào. Hãy chuẩn bị sẵn sàng làm việc ở bất cứ vai trò gì, miễn là nó giúp công ty phát triển”.

Thành viên hội đồng quản trị mới nhất của Paytm, Ruchi Shanghvi là người chẳng xa lạ gì với các công ty có tăng trưởng cao chót vót. Với sơ yếu lí lịch có kinh nghiệm làm việc tại Facebook và Dropbox, Sanghvi chính là một tay lão làng ở Thung lũng Silicon. Cô cũng khá quen thuộc với các vấn đề mà doanh nghiệp startup mắc phải.

Đó là lí do Sanghvi bỏ việc ở Dropbox, công ty cuối cùng của cô vào cuối năm 2013. “Tôi đã ở trong thế giới startup trên 10 năm, luôn phải làm việc 24/7 và bây giờ tôi muốn bước lùi lại để quan sát những điều xảy ra xung quanh mình”, cô chia sẻ.

“Hiện vẫn còn những bộ tộc ăn thịt người ngoài kia.” Cô nói thêm. Sanghvi mang theo nhiều thùng carton chứa gạo, thuốc lá… dùng để thanh toán cho những người cô đi nhờ trong chuyến du lịch khám phá bản thân sau khi nghỉ Dropbox.

Cô cũng tranh thủ phát hiện và trau dồi một vài sở thích trong chuyến du lịch của mình. “Tôi có thêm sở thích mới là lướt sóng trong thời gian tôi ở Bali, bắt đầu tập yoga đều đặn hơn và chơi tennis.” Cô nói. Về phần công việc, cô vẫn chưa quyết định sẽ làm gì tiếp theo. “Nếu biết thì tôi đã làm rồi. Đây đúng là một câu hỏi đánh đố. Dù vậy tôi khá hứng thú với hệ gen và đang học thêm kiến thức về lĩnh vực này, thậm chí tôi đã nộp đơn ứng tuyển vào một vài công ty. Nhưng khá khó để tìm vị trí thích hợp vì tôi không có kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực sinh học phân tử. Tuy nhiên rốt cuộc tôi cũng đầu tư vào một vài công ty nghiên cứu hệ gen, chẳng hạn như Color.” Cô chia sẻ.

Sanghvi là một người yêu thích mạo hiểm. Sau khi tốt nghiệp Đại học Carnegie Mellon năm 2004, cô lên đường đến New York để làm công việc xây dựng thuật toán cho một công ty đầu tư chứng khoán phái sinh. Làm việc 100 giờ mỗi tuần trong một văn phòng vuông vức nhỏ xíu và không còn mấy thời gian dành cho nhiều việc khác đã làm thay đổi suy nghĩ của cô. Cô quyết định chuyển đến phía Tây mà không có công việc gì trong tay. “Thật khó khi bỏ việc mà không có việc khác trong tay.” Cô nói. “Vì là sinh viên có thị thực, nếu mọi chuyện không ổn, tôi sẽ phải quay về.” May mắn thay mọi việc đều suôn sẻ, điểm dừng chân đầu tiên của cô là Oracle và sau đó là Facebook.

Gia nhập Facebook

Khi Sanghvi đến phỏng vấn ở Facebook vào mùa hè năm 2005, văn phòng của mạng xã hội này chỉ là một nơi tạm bợ, nằm trên một nhà hàng Trung Hoa tại Palo Alto với vách tường đầy hình vẽ graffiti. Một bảng đen ở lối vào đăng quảng cáo tuyển dụng vị trí kỹ sư. Có rất nhiều người làm việc trong văn phòng và đa số họ là sinh viên. Cô nhớ rằng rất khó phân biệt ai đang làm việc và ai không.

Nhưng điều không lẫn vào đâu được chính là nguồn năng lượng tràn ngập khắp căn phòng. Ngày phỏng vấn đó, cô đến văn phòng vào buổi trưa và người phỏng vấn cô vẫn chưa có mặt. Một giờ sau, cuối cùng Mark Zuckerberg cũng tới, anh ta phỏng vấn cô trong vòng một tiếng rưỡi. “Anh ấy (Mark) hỏi tôi những câu đại loại như nếu bạn có thể mang theo hai vật khi leo lên đỉnh Everest, chúng sẽ là vật gì. Nhưng việc của anh ấy là giúp tôi không ngồi không nhàm chán.” Cô nói. Người phỏng vấn thật sự của cô đến 3 giờ chiều mới tới.

Kết quả của cuộc phỏng vấn là Sanghvi gia nhập Facebook trong vị trí nữ kỹ sư đầu tiên của công ty, nhưng vị trí đó khiến cô bị mắc kẹt. “Tôi không phiền hà gì vì thực tế không có nhiều phụ nữ trong lĩnh vực công nghệ để tìm nguồn cảm hứng.” Cô nói. “Tuy nhiên, người ta quên rằng, như tôi đã từng nói trong một bài viết về phát triển sự nghiệp, tôi đã kinh qua nhiều vị trí từ phát triển sản phẩm cho đến phó chủ tịch điều hành hoạt động tiếp thị và thậm chí là tuyển dụng.”
Sáng lập Cove

Sanghvi nghỉ việc ở Facebook năm 2010. Một phần là vì trực tiếp làm việc với các bộ phận sản phẩm, bảo vệ quyền riêng tư và các quy trình xử lý hồ sơ trong thời gian đầu khiến cô nhận ra niềm đam mê của mình bị lung lay bởi công việc nhàm chán. Một phần là vì ở tuổi 29 cô lo rằng mình đã quá trưởng thành và về sau, có thể cô không còn nghị lực hay đam mê như lúc này nữa.

“Tôi thấy hầu hết những người sáng lập Startup ở Thung lũng Silicon đều bắt đầu trong độ tuổi hai mươi”, cô nói. Sanghvi cùng chồng là Aditya Agarwal đồng sáng lập nên Cove vào đầu năm 2011. Công ty này đã được mua lại bởi Dropbox chỉ một năm sau đó và dĩ nhiên, bộ đôi này cũng chuyển việc theo cùng. Sau khi gia nhập Dropbox, Sanghvi trao đổi với tất cả mọi người trong doanh nghiệp về thách thức lớn nhất mà họ đang đối mặt.
Đó chính là tuyển dụng. Theo nhiều khía cạnh, cô chỉ ra rằng đây là một trong những bài học vỡ lòng cho những người muốn khởi nghiệp. “Khi bạn gia nhập một doanh nghiệp startup, đừng hỏi mình ở vị trí, vai trò hay chức vụ nào. Hãy chuẩn bị sẵn sàng làm việc ở bất cứ vai trò gì, miễn là nó giúp công ty phát triển.” Cô nói.

Kinh nghiệm cũng nhắc nhở cô rằng đừng bao giờ quan tâm đến bằng MBA. “Tôi nghĩ bạn học tập được nhiều nhất khi làm việc.” Cô nói “Ngoài ra, mọi việc còn phụ thuộc vào điều bạn muốn sau khi có được tấm bằng MBA. Nếu đó là thành lập một công ty hay giữ vai trò quản lý, tôi đều đã làm được. Sau khi làm việc ở hai công ty có chỉ số tăng trưởng cao vọt, tôi nghĩ kinh nghiệm là người thầy tốt nhất.”

Đã 5 lần khởi nghiệp với 3 thành công và 2 thất bại. Đó là nét độc khiến Peter Nguyễn (Việt kiều Úc) trở thành tâm điểm thảo luận trên các diễn đàn khởi nghiệp hiện nay. Lần mạo hiểm gần đây nhất và cũng thành công nhất của Peter là với thương hiệu Buzzmetrics.

Năm 2012, Buzzmetrics là nơi đầu tiên tại Việt Nam phát triển mô hình Social Listening, một phương pháp nghiên cứu thị trường dựa vào phân tích phản ứng của người dùng trên các mạng xã hội. Sau 3 năm đi vào hoạt động, doanh thu của Buzzmetrics đã đạt đến nửa triệu USD, tăng trưởng ổn định ở mức 35% mỗi năm. Công ty này cũng trở thành đối tác của nhiều tập đoàn lớn trong và ngoài nước, bao gồm Samsung, Coca-Cola, Unilever và Mead Johnson.

Cách đây 18 năm, Peter Nguyễn là 1 trong 150 sinh viên xuất sắc nhất của Việt Nam du học theo tài trợ toàn phần của Chính phủ Úc. Năm 20 tuổi, anh tốt nghiệp loại ưu trong tốp 20 của Đại học Sydney. Quá khứ của Peter lẽ ra đã rất bằng phẳng với những lời mời hấp dẫn từ các tập đoàn lớn. Nhưng anh đã chọn theo con đường làm chủ đầy thăng trầm trong suốt 15 năm qua.

Vị đắng sôcôla

Vào năm nhất Đại học, đam mê làm chủ của Peter đến từ công việc làm thêm kế toán tại một công ty biên phiên dịch ở Sydney. Vào những năm 1990, các doanh nghiệp này vẫn còn sử dụng khá nhiều nhân viên ghi chép vào sổ tay lịch hẹn giữa biên dịch viên và khách hàng. Suốt 6 tháng, ngoài làm kế toán, Peter đã mày mò tạo ra hệ thống quản lý lịch hẹn qua mạng và máy tính. Kết quả là ông chủ của anh đã cắt giảm được lượng nhân viên từ 8 xuống còn 3 người. Song, lương của Peter được nâng lên vỏn vẹn từ 8 USD lên 12 USD/giờ. Peter thấm thía nhận ra rằng, khi làm thuê, dù có lao động cật lực, bạn không thể đòi hỏi cao hơn được nếu không sở hữu riêng doanh nghiệp đó.

Thế là tham vọng sở hữu công ty riêng của Peter Nguyễn bắt đầu âm ỉ. Sau khi tốt nghiệp năm 2002, ban ngày anh vẫn là kế toán viên toàn thời gian với mức lương 13 USD/giờ. Tối về, Peter mở thêm dịch vụ sữa chữa vi tính tại nhà.

“Tiền công ban ngày là 110 USD. Còn buổi tối, số tiền tự kiếm thêm cao gấp 4 lần là 450 USD. Làm chủ đem lại mức thu nhập cao hơn hẳn, nên tôi chẳng bao giờ muốn làm thuê nữa”, anh nhớ lại.

Nhưng sau này, chính Peter cũng khẳng định “chẳng thể ngờ ra làm riêng lại khó đến vậy” khi hồi tưởng lại thất bại đau nhất đời mình vào đầu năm 2008. Lúc ấy, anh nuôi tham vọng mở chuỗi tiệm bánh sôcôla dọc phố King Cross. Nhờ thành công từ dịch vụ sửa chữa máy tính tận nhà Safemode của mình, anh nhảy ra kinh doanh nhà hàng vì suất lợi nhuận ngành này cao nhất tại Sydney.

Suốt 8 tháng, Peter đi khắp các tiệm bánh quanh vùng để học làm sôcôla. Thế mà tiệm bánh của anh mở được 8 tuần đã phải đóng cửa vì lỗ nặng. Thất bại này đã cuỗm sạch sự tự tin của anh.

Nhìn lại cú ngã nặng nề, Peter kết luận đó là sai lầm về cả 3 mặt mô hình, địa điểm và thời điểm. Anh đã bán sôcôla dựa theo mô hình kinh doanh thức ăn nhanh, mà quên rằng sôcôla chỉ dành cho không gian lãng mạn và chậm rãi. Tiệm mở ngay giữa phố King Cross, là khu vui chơi chứ không phải khu công nghiệp cần phục vụ nhanh. Và lúc ấy lại rơi ngay vào điểm bùng phát khủng hoảng kinh tế 2008, khi dân Úc hạn chế chi tiêu trên bánh kẹo xa xỉ. Từ đó, Peter rút ra bài học đắt giá: “Muốn thành công thì phải chuẩn bị thật kỹ”. Do đó, anh đã bỏ ra gần 2 năm trời tiếp theo để nghiên cứu mô hình Social Listening trước khi mở ra Buzzmetrics tại Việt Nam.

Buzzmetrics: Ngọn núi cuối cùng?

Khác với lần khởi nghiệp vội vã trước, Peter Nguyễn quyết định trở về Việt Nam đầu quân cho Tập đoàn Nielsen vào năm 2011. Tại đây, anh tham gia xây dựng mô hình Social Listening, ứng dụng đo lường phản ứng của người dùng đối với một thương hiệu qua các mạng xã hội. Vào năm 2013, Nielsen đóng cửa mô hình này, còn Peter lại quyết ra riêng ra để thành lập Buzzmetrics.

Hai năm làm việc ở Nielsen đã để lại cho Peter 2 thứ quý báu: kiến thức và mối quan hệ. Mối quan hệ lại cung cấp cho Buzzmetrics 2 thứ quan trọng nhất là nhà đầu tư thiên thần và danh sách khách hàng có nhu cầu cao với Social Listening mà Nielsen chưa thể đáp ứng (Samsung và Coca-Cola). Chính 2 yếu tố này đã giúp Buzzmetrics trụ vững trong vài năm đầu.

Đến gần đây, sau sự cố của Tân Hiệp Phát (con ruồi trong chai nước), thì Social Listening đã trở thành mối quan tâm của nhiều doanh nghiệp khi muốn theo dõi phản hồi của người dùng trên mạng. Từ mức vài khách hàng những ngày đầu, hiện Buzzmetrics đã có trên 1.000 khách hàng doanh nghiệp yêu cầu hỗ trợ theo dõi mạng xã hội mỗi ngày.

Điểm lại 5 lần khởi nghiệp, nhiều bạn trẻ không khỏi thắc mắc vì sao Peter Nguyễn toàn khởi nghiệp trong những lĩnh vực anh không hề được dạy, như làm bánh, sửa chữa máy tính hay viết phần mềm ứng dụng marketing. “Đó là sai lầm cơ bản khi bạn nghĩ học gì sẽ làm đó,” Peter chia sẻ.

Theo anh, khởi nghiệp cần nhiều hơn một kỹ năng chuyên môn và quan trọng nhất là kỹ năng quản lý. “Cho nên, nếu các bạn trẻ có ý tưởng khởi nghiệp trong công nghệ thì đừng lo bản thân mình không biết viết mã. Chỉ cần bạn tìm được anh chàng viết mã giỏi nhất là xong. Riêng bạn cần thu thập kiến thức về tất cả các mặt để đánh giá công việc của họ“, Peter nói thêm.

Di ngón tay vẽ một vòng tròn trên mặt bàn, Peter đặt tên là “khu vực an toàn” (Comfort Zone). “Bí quyết khởi nghiệp không đặt nặng vào chuyên môn mà đi từ mối quan hệ. Hãy bước ra khỏi khu vực an toàn của bạn để trải nghiệm và kết nối nhiều hơn. Từ đó, bạn có thể tìm được nhà đầu tư để giải quyết vấn đề vốn. Và cả kinh nghiệm lẫn nhân lực để lấp đầy lỗ hổng chuyên môn”, anh nói.

Ở tuổi 34, Peter Nguyễn đã leo đến đỉnh cao của ngọn núi thứ 5 Buzzmetrics. Khi được hỏi liệu đây có phải điểm cuối cùng trên hành trình khởi nghiệp, anh cười lắc đầu: “Chưa đâu. Tôi sắp mở một công ty mới trong lĩnh vực công nghệ. Các bạn hãy chờ xem nhé”.