Học thạc sĩ khi đang đi làm đáng nhất trong ba trường hợp: vị trí bạn nhắm tới đòi bằng thạc sĩ (một số vị trí trong khu vực công, giảng dạy, nghiên cứu), bạn cần kiến thức nền sâu hơn mà công việc không dạy được, hoặc bạn muốn mở rộng mạng lưới trong ngành theo cách có hệ thống. Nếu lý do chỉ là “có bằng cho chắc”, hai năm học buổi tối có thể đem lại ít hơn bạn nghĩ.
Bài này bàn thạc sĩ chuyên ngành trong nghề hiện tại, như thạc sĩ kế toán, tài chính, kỹ thuật, luật, quản lý công, khi bạn vẫn đi làm toàn thời gian. Học thạc sĩ trái ngành để chuyển nghề là câu chuyện khác, có những tính toán riêng. MBA cũng được bàn ở một bài riêng vì đối tượng và cách tính khác. Ở đây là: khi nào đáng, chọn hình thức học thế nào, sắp xếp ra sao để không vỡ việc, và làm gì để tấm bằng không chỉ là tấm bằng.
Bốn lý do chính đáng, và hai lý do nên xem lại
Vị trí đòi bằng. Một số vị trí ghi rõ yêu cầu trình độ thạc sĩ: giảng viên, nghiên cứu viên, một số chức danh trong cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp, một số vị trí chuyên gia ở tổ chức quốc tế. Nếu đây là hướng của bạn, bằng thạc sĩ là điều kiện, không phải lựa chọn.
Cần nền lý thuyết mà việc không dạy. Kỹ sư làm thiết kế nhiều năm muốn đi sâu vào mô phỏng, chuyên viên phân tích muốn nắm chắc thống kê, người làm pháp chế muốn hiểu sâu một mảng luật. Chương trình thạc sĩ tốt cho bạn thời gian và cấu trúc để học bài bản.
Mạng lưới trong ngành. Lớp thạc sĩ buổi tối thường gồm người cùng ngành ở nhiều công ty. Quan hệ hình thành qua hai năm làm bài tập nhóm thường bền hơn quan hệ qua các sự kiện.
Chuẩn bị cho bước rẽ dài hạn. Muốn sau mười năm chuyển sang giảng dạy hay tư vấn chuyên môn, học thạc sĩ ở giữa sự nghiệp là cách chuẩn bị hợp lý.
Lý do nên xem lại: vì ai cũng học. Nếu trong phòng ai cũng có bằng thạc sĩ, bằng của bạn không còn tạo khác biệt; thành tích mới tạo khác biệt.
Lý do nên xem lại: để né một công việc đang chán. Học không chữa được chán việc; nó thêm một khối lượng việc nữa vào lịch. Gỡ chuyện chán việc trước, rồi mới quyết định học.
So sánh các hình thức học cho người đi làm
Mỗi hình thức có đánh đổi riêng. Bảng dưới mô tả khái quát; mỗi trường có cách tổ chức khác nhau, cần hỏi trực tiếp và kiểm thông tin tuyển sinh chính thức của trường.
| Hình thức | Phù hợp với ai | Đánh đổi chính |
|---|---|---|
| Học buổi tối hoặc cuối tuần trong nước | Người đi làm toàn thời gian, muốn giữ việc và gia đình | Kéo dài, mệt; chất lượng phụ thuộc nhiều vào lớp và giảng viên |
| Chương trình liên kết với trường nước ngoài, học trong nước | Người cần bằng nước ngoài mà không muốn nghỉ việc | Học phí thường cao hơn; cần kiểm việc công nhận văn bằng theo quy định hiện hành |
| Học toàn thời gian ở nước ngoài | Người muốn đổi môi trường, có điều kiện tài chính hoặc học bổng | Phải nghỉ việc một đến hai năm; khi về cần tìm việc lại |
| Học trực tuyến | Người có lịch thất thường, đi công tác nhiều | Ít tương tác, mạng lưới yếu hơn; cần kiểm kỹ uy tín và việc công nhận văn bằng |
| Định hướng ứng dụng hay nghiên cứu | Ứng dụng: người muốn tiến trong nghề; nghiên cứu: người tính học tiếp tiến sĩ hoặc giảng dạy | Chọn sai định hướng có thể làm bạn phải học thêm sau này |
Với văn bằng do trường nước ngoài cấp, kể cả học trực tuyến, kiểm quy định hiện hành về công nhận văn bằng nếu bạn cần dùng bằng cho vị trí trong khu vực công hoặc cho hồ sơ đòi công nhận chính thức.
Thời điểm: sau mấy năm đi làm thì hợp
Không có con số chung, nhưng có vài dấu hiệu cho thấy đã đến lúc. Thứ nhất, bạn đã đi làm đủ lâu để biết mình muốn đi sâu vào mảng nào, nhờ vậy chọn được chuyên ngành và đề tài luận văn gắn với công việc. Người học ngay sau đại học thường chọn chuyên ngành theo cảm tính; người đã đi làm vài năm chọn theo vấn đề thật đang gặp.
Thứ hai, công việc đã ổn định tương đối, không còn trong giai đoạn thử việc, chưa rơi vào giai đoạn chuyển công ty. Học thạc sĩ cùng lúc với nhận một vị trí mới là hai thứ rất tốn sức chồng lên nhau.
Thứ ba, hoàn cảnh gia đình cho phép. Hai năm học buổi tối thường rơi vào đúng giai đoạn nhiều người lập gia đình, có con nhỏ. Không phải là không thể, nhưng cần nói chuyện thẳng với người thân về khối lượng thời gian sẽ mất và cách chia việc nhà.
Nếu thiếu cả ba dấu hiệu, việc hoãn một hai năm thường không làm bạn thiệt gì, còn học vội có thể làm bạn mất cả kết quả học lẫn kết quả công việc.
Sắp lịch hai năm sao cho không vỡ
Người học thạc sĩ khi đi làm hay gặp khủng hoảng ở hai thời điểm: học kỳ đầu, khi chưa quen nhịp, và giai đoạn làm luận văn, khi không còn lịch lên lớp cố định. Một số cách sắp xếp giúp vượt qua:
- Trước khi nhập học, nói chuyện với quản lý trực tiếp: lịch học, các tuần thi, mong muốn tránh công tác vào buổi tối có lớp. Nhiều người quản lý hỗ trợ khi được báo trước.
- Học kỳ đầu, đăng ký số tín chỉ ít hơn mức tối đa nếu chương trình cho phép, để làm quen nhịp.
- Chọn môn tự chọn và bài tập nhóm gắn với vấn đề ở công ty, trong giới hạn bảo mật. Học cái mình đang cần dùng đỡ tốn sức hơn học cái xa lạ.
- Chọn đề tài luận văn sớm, lý tưởng từ năm đầu, gắn với công việc hoặc ngành. Dữ liệu sẵn có, động lực cao, và kết quả có thể dùng lại.
- Giai đoạn luận văn, đặt lịch cố định như đi làm: ví dụ ba buổi sáng cuối tuần mỗi tuần, có ngày nộp từng chương do mình tự đặt và báo người hướng dẫn.
- Giữ ít nhất một buổi trong tuần hoàn toàn không học, không làm, để không kiệt sức.
Nếu dùng dữ liệu công ty cho luận văn, xin phép bằng văn bản và thống nhất cách ẩn danh. Luận văn được lưu trữ và có thể công khai; lộ dữ liệu khách hàng hay số liệu tài chính qua luận văn là rủi ro thật.
Chọn chương trình: những câu nên hỏi trước khi nộp hồ sơ
Thông tin tuyển sinh thường nói nhiều về uy tín và ít về trải nghiệm học thật. Trước khi nộp hồ sơ, hỏi phòng đào tạo và tìm vài học viên khoá trước để hỏi thêm những điều sau:
- Học viên khoá trước là ai: tỷ lệ người đang đi làm, số năm kinh nghiệm trung bình, ngành nghề. Lớp có nhiều người đi làm cùng ngành sẽ giúp bài tập nhóm sát thực tế hơn.
- Lịch học thật: mấy buổi một tuần, kết thúc lúc mấy giờ, có học kỳ hè không, có bắt buộc dự lớp không, nghỉ quá bao nhiêu buổi thì bị cấm thi.
- Tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn và thời gian trung bình để hoàn thành luận văn. Nhiều người học xong các môn nhưng kẹt lại ở luận văn nhiều năm.
- Người hướng dẫn luận văn: số giảng viên có thể hướng dẫn trong mảng bạn quan tâm, mỗi người hướng dẫn bao nhiêu học viên cùng lúc.
- Điều kiện đầu ra: ngoại ngữ, số tín chỉ, công bố khoa học nếu có, theo quy định hiện hành của chương trình.
- Học viên cũ dùng được gì sau khi học: hỏi trực tiếp họ, không chỉ đọc lời giới thiệu trên trang tuyển sinh.
Đừng chọn chương trình chỉ vì gần nhà hoặc vì học phí thấp nhất. Hai năm là khoảng thời gian dài; một chương trình hợp với mục tiêu nghề nghiệp, dù xa hơn một chút, đáng giá hơn nhiều so với một chương trình tiện nhưng bạn học cho xong.
Khi nào nên hoãn hoặc tạm dừng
Học thạc sĩ không phải cam kết bất khả thi. Có những lúc dừng lại là quyết định đúng. Nếu công việc bước vào giai đoạn đặc biệt, như được giao một dự án lớn có thể quyết định bước tiến tiếp theo, việc dồn sức cho dự án thường đem lại nhiều hơn học thêm một học kỳ. Nếu gia đình có biến cố như người thân ốm nặng, sinh con, chuyển nhà, sức khoẻ tinh thần của bạn quan trọng hơn tiến độ học.
Hầu hết chương trình có quy định bảo lưu hoặc kéo dài thời gian học trong giới hạn nhất định; đọc quy chế từ đầu để biết mình có những lựa chọn nào. Khi tạm dừng, ghi lại tình trạng: đã xong môn nào, luận văn đang ở đâu, hạn cuối cùng phải quay lại. Như vậy quyết định dừng là có chủ đích, không biến thành bỏ dở.
Còn nếu sau một năm học bạn nhận ra chương trình không đem lại điều mình cần, hãy tự hỏi thẳng: phần còn lại có đáng không? Tiền đã đóng là chi phí chìm, không nên là lý do duy nhất để tiếp tục.
Làm sao để tấm bằng không chỉ là tấm bằng
Giá trị lớn nhất của thạc sĩ khi đang đi làm không nằm ở dòng chữ trên CV mà ở những gì bạn mang về công việc trong lúc học. Mỗi môn học có thể trở thành một dự án nhỏ ở công ty: một mô hình phân tích mới, một quy trình cải tiến, một bài trình bày cho phòng. Khi kết thúc chương trình, bạn có cả bằng lẫn một loạt thành tích gắn với nó.
Luận văn là cơ hội lớn nhất. Một luận văn giải quyết vấn đề thật của ngành, viết chặt chẽ, có thể thành bài trình bày ở hội thảo nghề, thành bài viết chuyên môn, thành ca công việc trong hồ sơ năng lực. Luận văn chép khuôn mẫu cho đủ thủ tục thì chỉ là thủ tục.
Mạng lưới cũng cần được chăm có chủ đích. Bạn cùng lớp hôm nay là trưởng phòng, giám đốc ở các công ty khác sau mười năm. Giữ liên lạc sau khi tốt nghiệp, giúp nhau khi cần, tham gia hội cựu học viên nếu trường có. Đây là phần giá trị mà học trực tuyến khó thay thế được.
Câu hỏi thường gặp
Học thạc sĩ có được công ty cho nghỉ để học không?
Tuỳ chính sách từng công ty. Một số công ty cho nghỉ có lương những ngày thi, một số cho đổi giờ làm, một số tài trợ một phần học phí kèm cam kết làm việc. Hỏi bộ phận nhân sự về chính sách đào tạo trước khi đăng ký, và đọc kỹ điều khoản cam kết nếu nhận tài trợ.
Thạc sĩ có giúp tăng lương không?
Ở khu vực công và một số tổ chức có thang lương theo trình độ, bằng thạc sĩ có thể ảnh hưởng tới xếp lương theo quy định của đơn vị. Ở doanh nghiệp, lương thường gắn với vị trí và kết quả nhiều hơn với bằng cấp. Đừng mặc định bằng sẽ tự động đem lại tăng lương.
Có nên học thạc sĩ khác chuyên ngành đại học không?
Nếu chuyên ngành mới gắn với công việc hiện tại thì hợp lý, ví dụ kỹ sư học quản lý xây dựng. Nếu là để đổi hẳn sang nghề khác, đó là quyết định chuyển nghề, cần tính thêm kinh nghiệm thực tế và thời gian làm lại từ đầu, không chỉ tấm bằng.
Học thạc sĩ trực tuyến của trường nước ngoài có giá trị không?
Tuỳ uy tín của trường và mục đích dùng bằng. Với doanh nghiệp tư nhân, kiến thức và thành tích thường quan trọng hơn hình thức học. Với vị trí đòi công nhận văn bằng chính thức, kiểm quy định hiện hành về công nhận văn bằng trước khi đăng ký.
Đang học dở mà đổi việc thì sao?
Nhiều người vẫn hoàn thành được, nhưng giai đoạn đầu ở chỗ làm mới rất tốn sức. Nếu chương trình cho bảo lưu, cân nhắc tạm dừng một học kỳ. Nếu đang nhận tài trợ học phí từ công ty cũ, đọc lại điều khoản bồi hoàn trước khi nghỉ việc.