Một chứng chỉ nghề nghiệp quốc tế đáng học khi nó mở đúng bước tiến bạn đang nhắm, tức là vị trí bạn muốn lên thường đòi hoặc ưu tiên nó, và bạn đủ điều kiện kinh nghiệm để nó được công nhận đầy đủ. Nếu chứng chỉ chỉ “tốt để có”, trong khi bạn phải bỏ ra vài trăm giờ học, nhiều kỳ thi và một khoản phí không nhỏ, thì thời gian đó có thể đem lại nhiều hơn khi dành cho một dự án khó hay một kỹ năng mà công việc đang thiếu.
Các chứng chỉ như PMP (quản lý dự án, do Viện Quản lý Dự án PMI cấp), ACCA (kế toán, do Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh quốc cấp), CPA của các quốc gia, CFA (phân tích đầu tư, do Viện CFA cấp) đều có uy tín trong ngành của chúng. Nhưng uy tín chung không có nghĩa là đáng học với từng người. Bài này đưa ra cách tính: chứng chỉ đó giải quyết vấn đề gì trong sự nghiệp của bạn, chi phí thật gồm những gì, và những câu cần hỏi trước khi đăng ký. Điều kiện, số môn, lệ phí thay đổi theo thời gian; luôn kiểm yêu cầu hiện hành trên trang chính thức của tổ chức cấp.
Chứng chỉ giúp được ba việc, và không làm được việc thứ tư
Vượt vòng lọc hồ sơ. Ở một số vị trí, chứng chỉ là điều kiện ghi rõ trong tin tuyển dụng, ví dụ nhiều vị trí quản lý dự án ở công ty đa quốc gia ghi PMP là yêu cầu hoặc ưu tiên. Khi đó, không có chứng chỉ có thể khiến hồ sơ bị loại trước khi ai kịp đọc kinh nghiệm của bạn.
Cung cấp ngôn ngữ chung. Chứng chỉ chuẩn hoá thuật ngữ và khung làm việc. Một người có ACCA làm việc với kiểm toán viên nước ngoài, hay một người có PMP làm việc với văn phòng quản lý dự án của tập đoàn, sẽ nói cùng ngôn ngữ nhanh hơn.
Lấp khoảng trống kiến thức có hệ thống. Người học kế toán tại chỗ nhiều năm có thể giỏi thực hành nhưng hổng phần lý thuyết chuẩn mực quốc tế. Chương trình chứng chỉ buộc bạn đi hết khung kiến thức theo trình tự.
Chứng chỉ không thay được kinh nghiệm. Nhà tuyển dụng ở cấp cao vẫn hỏi bạn đã làm gì, quản lý dự án cỡ nào, xử lý tình huống khó ra sao. Chứng chỉ mở cửa, kinh nghiệm mới quyết định bạn đi tiếp được không. Nhiều chứng chỉ chính vì vậy đòi kinh nghiệm làm việc mới cấp đầy đủ danh hiệu.
Một số chứng chỉ phổ biến với người đi làm Việt Nam
Bảng dưới chỉ mô tả trung tính hướng nghề phù hợp, không đánh giá chứng chỉ nào hơn chứng chỉ nào. Cấu trúc kỳ thi, điều kiện kinh nghiệm và chi phí thay đổi theo thời gian; kiểm ở trang chính thức trước khi quyết định.
| Chứng chỉ | Tổ chức cấp | Hướng nghề phù hợp | Điều cần kiểm |
|---|---|---|---|
| PMP | Viện Quản lý Dự án (PMI) | Quản lý dự án ở nhiều ngành: xây dựng, công nghệ, tư vấn | Yêu cầu số năm kinh nghiệm quản lý dự án và số giờ đào tạo tối thiểu, chu kỳ duy trì |
| ACCA | Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh quốc | Kế toán, kiểm toán, tài chính doanh nghiệp, nhất là công ty có yếu tố nước ngoài | Số môn thi, miễn môn theo bằng cấp, yêu cầu kinh nghiệm để thành hội viên |
| CPA (nhiều quốc gia) | Tổ chức nghề nghiệp hoặc cơ quan quản lý của từng nước | Kế toán, kiểm toán; ở Việt Nam còn có chứng chỉ kiểm toán viên, kế toán viên do Bộ Tài chính tổ chức thi | CPA của nước nào, được công nhận ở đâu, có cần cho hành nghề trong nước không |
| CFA | Viện CFA | Phân tích đầu tư, quản lý quỹ, nghiên cứu chứng khoán | Ba cấp độ thi, yêu cầu kinh nghiệm liên quan để sử dụng danh hiệu |
| Các chứng chỉ chuyên ngành khác | Hiệp hội nghề quốc tế tương ứng | Mua hàng, nhân sự, kế toán quản trị, quản trị rủi ro, an toàn thông tin… | Mức độ nhà tuyển dụng trong nước biết đến chứng chỉ đó |
Với nghề có chứng chỉ hành nghề bắt buộc theo pháp luật Việt Nam, như kiểm toán viên hành nghề, đại lý thuế, môi giới chứng khoán, chứng chỉ quốc tế thường không thay được chứng chỉ trong nước. Kiểm quy định hiện hành của cơ quan quản lý trước khi chọn đường.
Năm câu hỏi trước khi đăng ký
Trước khi trả khoản phí đầu tiên, trả lời bằng chữ năm câu dưới đây. Nếu câu nào bạn không trả lời được, đó là phần cần tìm hiểu thêm:
- Bước tiến cụ thể là gì? Không phải “phát triển bản thân” mà là “lên trưởng nhóm kiểm toán trong hai năm” hay “chuyển sang công ty đa quốc gia ở cùng vị trí”.
- Vị trí đó có thật sự đòi chứng chỉ không? Đọc khoảng hai mươi tin tuyển dụng cho đúng vị trí ở đúng loại công ty bạn nhắm, đếm số tin yêu cầu và số tin ưu tiên. Để biết nhà tuyển dụng đang đòi chứng chỉ nào cho vị trí mình nhắm, có thể lướt tin tuyển dụng cùng vị trí trên mangvieclam.com và các kênh khác.
- Bạn đủ điều kiện kinh nghiệm chưa? Nhiều chứng chỉ cho thi trước nhưng chỉ cấp danh hiệu đầy đủ khi đủ năm kinh nghiệm. Thi xong mà chưa đủ kinh nghiệm thì giá trị trên thị trường thấp hơn kỳ vọng.
- Chi phí thật là bao nhiêu? Cộng lệ phí đăng ký, phí thi từng môn, tài liệu, khoá ôn nếu có, phí duy trì hằng năm, và quan trọng nhất là số giờ học nhân với giá trị thời gian của bạn.
- Có cách nào rẻ hơn để đạt cùng bước tiến không? Một dự án đúng loại, một vai trò kiêm nhiệm, một người bảo trợ trong công ty đôi khi mở cửa nhanh hơn chứng chỉ.
Nếu sau năm câu hỏi, câu trả lời vẫn là “có, chứng chỉ này mở đúng cửa mình cần” thì hãy học hết mình. Nếu câu trả lời mơ hồ, chờ thêm sáu tháng và quan sát thị trường không mất gì.
Chi phí thật: thời gian mới là khoản lớn nhất
Khi tính chi phí chứng chỉ, người ta thường nhìn lệ phí. Nhưng với người đi làm, khoản lớn nhất là thời gian. Một chương trình nhiều môn có thể cần vài trăm giờ học cho mỗi cấp hoặc mỗi nhóm môn, tuỳ nền tảng của bạn. Với người đi làm toàn thời gian, mỗi tuần học được mười giờ đã là cố gắng lớn, nghĩa là mỗi chặng kéo dài nhiều tháng.
Thời gian đó lấy từ đâu? Thường là buổi tối, cuối tuần, thời gian cho gia đình, cho sức khoẻ, cho các mối quan hệ. Nếu đang có con nhỏ, đang trong giai đoạn công việc căng, hay chuẩn bị chuyển nhà, kế hoạch học dài hạn có nguy cơ bỏ dở rất cao. Bỏ dở giữa chừng là trường hợp tệ nhất: đã tốn tiền và thời gian mà không có chứng chỉ.
Ngoài giờ học còn có những chi phí ẩn khác: ngày phép dùng để ôn thi, chuyến đi tới điểm thi nếu không ở thành phố lớn, chi phí thi lại khi trượt một môn. Tỷ lệ đậu của nhiều kỳ thi chứng chỉ không cao, và tổ chức cấp thường công bố số liệu này; đọc trước để có kỳ vọng thực tế, đồng thời tính sẵn khả năng phải thi lại vào kế hoạch thời gian lẫn tiền bạc.
Một phép tính đơn giản giúp nhìn rõ hơn. Ví dụ giả định: một chương trình ước cần khoảng 600 giờ học trong hai năm. Nếu bạn quy đổi mỗi giờ thời gian riêng bằng giá trị một giờ làm việc của mình, con số này thường lớn hơn tổng lệ phí nhiều lần. Đặt hai con số cạnh nhau rồi tự hỏi: bước tiến mà chứng chỉ mở ra có đáng ngần ấy không?
Thời điểm học: sớm quá hay muộn quá đều phí
Học quá sớm, khi mới đi làm một hai năm, bạn có thể thi đậu nhưng chưa có kinh nghiệm để hiểu sâu, và chưa đủ điều kiện để được cấp danh hiệu đầy đủ. Kiến thức học xong không có chỗ dùng ngay sẽ phai nhanh. Một số người vẫn chọn học sớm vì lúc đó còn ít ràng buộc gia đình; đây là lựa chọn hợp lý nếu bạn chắc chắn về hướng nghề.
Học quá muộn, khi đã ở cấp quản lý cao, chứng chỉ có thể không còn tạo khác biệt vì nhà tuyển dụng nhìn thành tích là chính. Ngoại lệ là khi bạn chuyển sang môi trường mới đòi chứng chỉ như một điều kiện cứng, ví dụ chuyển từ doanh nghiệp trong nước sang tập đoàn đa quốc gia có quy định nội bộ về chứng chỉ cho một số vị trí.
Khoảng thời gian hiệu quả nhất thường là giữa chừng: bạn đã đủ kinh nghiệm để hiểu bài học, đủ rõ hướng nghề để biết chứng chỉ nào phục vụ hướng đó, và còn đủ chặng đường phía trước để chứng chỉ phát huy. Nếu công ty có chính sách tài trợ học chứng chỉ, đó cũng là yếu tố thời điểm đáng tính, cùng với các điều khoản cam kết đi kèm.
Học sao cho không bỏ giữa chừng
Bắt đầu bằng môn hoặc cấp dễ đậu nhất với bạn. Một kết quả đậu sớm tạo đà. Nếu chương trình cho chọn thứ tự, chọn môn gần với công việc hằng ngày trước.
Gắn lịch học vào lịch thi cố định. Đăng ký kỳ thi trước, rồi lùi ngược để lập lịch học. Không có ngày thi, việc học dễ bị đẩy lùi mãi.
Nói với người thân và quản lý. Người thân cần biết vì sao bạn vắng những buổi tối. Quản lý cần biết để tránh xếp dự án căng vào tuần thi, và đôi khi họ hỗ trợ thêm ngày nghỉ học.
Áp dụng ngay vào việc. Mỗi chương học xong, tìm một chỗ trong công việc thực tế để dùng. Kiến thức có chỗ dùng nhớ lâu hơn nhiều, và bạn có thêm ví dụ cho hồ sơ.
Đặt điểm dừng. Quyết định trước: nếu trượt một môn hai lần, hoặc nếu hoàn cảnh gia đình thay đổi lớn, bạn sẽ tạm dừng và đánh giá lại. Dừng có chủ đích tốt hơn kéo lê nhiều năm.
Câu hỏi thường gặp
Có chứng chỉ quốc tế thì lương có tăng không?
Không có bảo đảm nào. Chứng chỉ có thể giúp bạn đủ điều kiện cho vị trí cao hơn hoặc vào loại công ty trả cao hơn, nhưng mức tăng phụ thuộc vào vị trí, công ty và kinh nghiệm đi kèm. Đừng chọn chứng chỉ chỉ vì những con số quảng cáo về lương.
Học chứng chỉ tại trung tâm hay tự học?
Tuỳ nền tảng và kỷ luật của bạn. Trung tâm giúp có lịch cố định và người giải đáp; tự học rẻ hơn và linh hoạt hơn nhưng dễ bỏ dở. Một số người tự học môn gần nghề và học có hướng dẫn môn xa nghề. Hãy kiểm tài liệu chính thức của tổ chức cấp trước.
Chứng chỉ quốc tế có thay được bằng thạc sĩ không?
Hai thứ phục vụ mục đích khác nhau. Chứng chỉ nghề nghiệp tập trung vào năng lực hành nghề theo chuẩn của ngành; thạc sĩ thiên về kiến thức nền, nghiên cứu và mạng lưới. Chọn theo yêu cầu của vị trí bạn nhắm tới, không theo việc cái nào nghe cao hơn.
Đậu chứng chỉ rồi có phải duy trì không?
Nhiều chứng chỉ yêu cầu duy trì bằng phí hằng năm và số giờ học tập phát triển chuyên môn liên tục theo chu kỳ. Không duy trì có thể mất quyền dùng danh hiệu. Tính phần duy trì vào chi phí dài hạn khi quyết định.
Làm sao biết một chứng chỉ có được nhà tuyển dụng trong nước biết đến không?
Đọc tin tuyển dụng cho vị trí bạn nhắm, hỏi người đang làm ở vị trí đó, hỏi người tuyển dụng trong ngành. Nếu sau hai mươi tin tuyển dụng mà không thấy ai nhắc đến chứng chỉ đó, giá trị thị trường của nó trong nước có thể còn hạn chế.
Có nên học hai chứng chỉ cùng lúc không?
Thường không nên với người đi làm toàn thời gian. Học song song làm tăng nguy cơ bỏ dở cả hai. Hoàn thành một chứng chỉ, dùng nó vài năm, rồi mới cân nhắc chứng chỉ tiếp theo dựa trên hướng đi đã rõ hơn.