Năm đầu sau khi quay lại làm việc sau nghỉ sinh là năm sự nghiệp dễ tụt đà nhất, không phải vì năng lực giảm mà vì thời gian, sức lực và cách người khác nhìn bạn đều thay đổi. Ba việc giúp giữ đà là: nói chuyện với quản lý trước ngày quay lại về vai trò và kỳ vọng, chọn một hai việc có kết quả rõ để lấy lại vị trí, và giữ kế hoạch sự nghiệp dài hạn dù tạm thời đi chậm.
Bài viết chủ yếu dành cho người mẹ quay lại công việc cũ, nhưng nhiều điểm cũng áp dụng cho người cha nghỉ dài để chăm con hoặc cha mẹ chia nhau việc chăm sóc. Không có cách "đúng" duy nhất: có người muốn tăng tốc lại ngay, có người chọn đi chậm vài năm. Cả hai đều là lựa chọn hợp lý nếu được chọn có chủ đích. Chuyện tìm việc mới khi có con nhỏ và chuẩn bị cho con đi gửi là chủ đề riêng, bài này chỉ nhắc khi cần.
Vì sao năm đầu sau nghỉ sinh khó hơn bạn dự tính
Trong thời gian bạn nghỉ, công việc vẫn chạy. Có thể nhóm đã có người mới, dự án bạn cầm đã được giao cho người khác, quy trình đã thay đổi, thậm chí quản lý đã đổi người. Ngày quay lại, bạn không trở về đúng chỗ đã rời đi, mà về một chỗ hơi khác, với nhiều thông tin cần cập nhật.
Cùng lúc, cuộc sống ở nhà cũng khác hẳn. Giấc ngủ bị gián đoạn, thời gian buổi tối gần như không còn, những lần con ốm có thể khiến bạn phải nghỉ đột xuất. Sức lực dành cho công việc giảm đi, nhưng kỳ vọng của công ty có khi vẫn như cũ. Khoảng cách đó dễ tạo cảm giác mình đang làm không tốt ở cả hai nơi.
Thêm một yếu tố ít được nói đến: cách đồng nghiệp và quản lý nhìn bạn. Một số người, với ý tốt, sẽ tránh giao việc khó cho bạn vì nghĩ bạn đang bận. Một số khác ngầm cho rằng bạn đã ưu tiên gia đình hơn công việc. Cả hai đều có thể khiến bạn bị bỏ ra ngoài những cơ hội quan trọng mà không ai nói thẳng. Cách duy nhất để tránh là nói rõ mong muốn của mình, thay vì để người khác đoán.
Trong lúc nghỉ: giữ liên lạc ở mức vừa đủ
Thời gian nghỉ sinh là để nghỉ và chăm con, không phải để làm việc ngầm. Nhưng giữ liên lạc ở mức vừa đủ giúp ngày quay lại nhẹ nhàng hơn nhiều. Mức vừa đủ khác nhau với mỗi người: có người muốn nhận bản tin nhóm mỗi tháng một lần, có người chỉ muốn được báo khi có thay đổi lớn như đổi quản lý hay tái cơ cấu.
Cách làm thực tế là thoả thuận trước khi nghỉ: bạn muốn được liên lạc về chuyện gì, qua kênh nào, tần suất ra sao, và những chuyện gì bạn không muốn bị làm phiền. Ghi rõ người nhận bàn giao từng việc để đồng nghiệp không phải nhắn hỏi bạn. Một trang bàn giao chi tiết trước khi nghỉ giảm đáng kể số tin nhắn công việc trong thời gian nghỉ.
Khoảng một hai tháng cuối, khi sức khoẻ và nhịp chăm con đã ổn hơn, có thể chủ động đọc lại tin tức ngành, hỏi thăm một hai đồng nghiệp thân. Không phải để làm việc, mà để đầu óc bắt nhịp dần. Nếu công ty có sự kiện chung như tất niên hay buổi gặp mặt, ghé qua một lúc cũng giúp bạn gặp lại mọi người trong không khí thoải mái trước ngày chính thức đi làm.
Chuẩn bị trước ngày quay lại
Một hai tháng trước khi quay lại là thời điểm tốt để chuẩn bị. Những việc sau giúp ngày đầu bớt bỡ ngỡ:
- Hẹn một buổi nói chuyện ngắn với quản lý trực tiếp, qua điện thoại hoặc gặp mặt, để cập nhật tình hình nhóm: ai mới, dự án nào đang chạy, việc gì đã đổi.
- Hỏi rõ vai trò của bạn khi quay lại: có trở lại đúng việc cũ không, nếu có thay đổi thì vì sao.
- Nói rõ mong muốn của bạn: muốn tiếp tục nhận dự án quan trọng, hay cần giai đoạn nhẹ hơn trong vài tháng đầu.
- Tìm hiểu chính sách của công ty về giờ làm linh hoạt, làm việc từ xa, phòng cho mẹ vắt sữa nếu cần, và quy định nghỉ chăm con ốm.
- Đọc lại các quyền lợi theo Bộ luật Lao động và luật bảo hiểm xã hội hiện hành dành cho lao động nữ nuôi con nhỏ; nếu chưa rõ, hỏi bộ phận nhân sự hoặc cơ quan lao động.
- Sắp xếp người chăm con và một phương án dự phòng khi người chăm chính bận đột xuất.
Buổi nói chuyện với quản lý là bước quan trọng nhất. Nó cho bạn thông tin để không bị bất ngờ, và cho quản lý biết bạn vẫn đang nghĩ về công việc, không phải chờ đến ngày đi làm mới bắt đầu.
Ba tháng đầu: lấy lại vị trí bằng việc có kết quả rõ
Chọn một việc nhìn thấy được. Thay vì cố làm lại mọi việc cùng lúc, chọn một việc có đầu ra cụ thể trong vòng hai ba tháng: hoàn thành một báo cáo quan trọng, đưa một dự án nhỏ về đích, giải quyết một vấn đề tồn đọng. Kết quả rõ ràng giúp người khác nhớ lại năng lực của bạn nhanh hơn mọi lời giải thích.
Cập nhật thông tin có hệ thống. Dành tuần đầu hẹn nói chuyện ngắn với những người làm việc chính cùng bạn, hỏi họ đang làm gì và cần gì. Đọc lại biên bản các cuộc họp quan trọng trong thời gian nghỉ. Hai việc này giúp bạn nắm tình hình trong vài ngày thay vì vài tháng.
Nói thẳng về giới hạn thời gian. Nếu bạn cần về đúng giờ để đón con, hãy nói rõ từ đầu và đề xuất cách bù đắp: đến sớm hơn, xử lý thư buổi tối sau khi con ngủ, sắp xếp cuộc họp vào buổi sáng. Rõ ràng từ đầu giúp tránh những hiểu lầm tích tụ.
Đừng tự rút khỏi cơ hội. Nhiều người tự từ chối dự án hay chuyến công tác trước khi được hỏi, vì nghĩ mình sẽ không kịp. Cứ để người ta hỏi, rồi cân nhắc từng trường hợp. Có những cơ hội có thể sắp xếp được nếu bàn trước.
Các hướng đi sau nghỉ sinh và cái giá của mỗi hướng
Không có hướng nào đúng cho tất cả. Bảng sau giúp bạn nhìn rõ đánh đổi để chọn có chủ đích:
| Hướng | Phù hợp khi | Cái được | Cái giá cần tính |
|---|---|---|---|
| Quay lại đúng nhịp cũ ngay | Có người chăm con ổn định, công việc đang ở giai đoạn quan trọng | Giữ đà thăng tiến, không bị tụt khỏi dự án | Áp lực lớn, cần hỗ trợ nhiều từ gia đình |
| Đi chậm có kế hoạch một hai năm | Muốn dành nhiều thời gian cho con giai đoạn đầu | Cân bằng hơn, ít kiệt sức | Có thể chậm lên cấp, cần nói rõ với quản lý để không bị quên |
| Chuyển sang vai trò ít đi lại, giờ giấc ổn định hơn | Công việc cũ đòi hỏi công tác nhiều hoặc giờ giấc thất thường | Dễ sắp xếp cuộc sống | Có thể đổi một phần chuyên môn |
| Giảm giờ hoặc làm bán thời gian | Công ty có chính sách và tài chính gia đình cho phép | Nhiều thời gian cho con | Thu nhập giảm, cần thoả thuận rõ về phạm vi việc |
Điều quan trọng là chọn, không phải trôi. Người chọn đi chậm có kế hoạch và nói rõ với quản lý thường quay lại tăng tốc dễ hơn người không nói gì và dần bị gạt ra.
Hai vợ chồng cùng chia việc, không để một người gánh hết
Sự nghiệp của người mẹ sau sinh phụ thuộc rất nhiều vào cách gia đình chia việc chăm con. Nếu mọi việc như đưa đón, chăm con ốm, họp phụ huynh đều mặc định là việc của mẹ, thì dù có kế hoạch tốt đến đâu, sự nghiệp của mẹ vẫn sẽ chậm lại. Đây không phải chuyện ai giỏi hơn, mà là chuyện thời gian chỉ có hạn.
Một cách thực tế là cùng nhau lập danh sách tất cả việc chăm con trong một tuần, ghi rõ ai làm việc nào, và xem lại mỗi tháng. Những việc phát sinh đột xuất như con ốm nên có thứ tự: tuần này ai có lịch họp quan trọng thì người kia ưu tiên ở nhà. Khi người cha cũng xin nghỉ chăm con ốm, cũng đi họp phụ huynh, công ty và đồng nghiệp sẽ dần thấy việc chăm con là chuyện của cả hai.
Người cha nghỉ dài để chăm con, hoặc chọn công việc linh hoạt hơn để vợ tăng tốc sự nghiệp, cũng gặp những khó khăn tương tự về định kiến và việc giữ đà. Những gợi ý trong bài này áp dụng cho cả hai.
Giữ kế hoạch dài hạn khi đang đi chậm
Đi chậm một hai năm không có nghĩa bỏ kế hoạch. Hãy giữ một danh sách ngắn những việc bạn muốn đạt được trong năm năm tới, và mỗi quý xem lại xem có việc nhỏ nào làm được ngay không: đọc một tài liệu chuyên ngành, giữ liên lạc với một người trong ngành, nhận một phần nhỏ của dự án lớn. Những việc nhỏ giữ cho bạn không bị đứt mạch.
Khi con lớn hơn và việc chăm sóc nhẹ đi, thường sau khi con đi học ổn định, hãy chủ động báo với quản lý rằng bạn sẵn sàng nhận nhiều việc hơn. Đừng chờ họ tự nhận ra. Trong buổi đánh giá cuối năm, nói rõ mục tiêu năm tới của bạn và những gì bạn cần để đạt được.
Nếu sau một thời gian thấy công ty hiện tại không còn hợp với hoàn cảnh mới, ví dụ không có chút linh hoạt nào về giờ giấc, việc tìm hiểu các lựa chọn khác là bình thường. Có thể tham khảo mangvieclam.com để xem những vị trí cùng chuyên môn có ghi rõ chế độ làm việc linh hoạt, và so với điều kiện hiện tại trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc phải quay lại đúng vị trí cũ sau nghỉ thai sản không?
Theo nguyên tắc của Bộ luật Lao động, người lao động nữ hết thời gian nghỉ thai sản thường được bảo đảm việc làm cũ; trường hợp việc làm cũ không còn thì được bố trí việc khác với điều kiện phù hợp theo quy định. Quy định chi tiết có thể thay đổi, nên kiểm văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan lao động khi có vướng mắc.
Có nên nói với quản lý rằng mình muốn đi chậm một thời gian không?
Nên nói, nhưng nói cụ thể: trong bao lâu, những việc gì bạn vẫn cam kết làm tốt, những việc gì cần giảm. Nói rõ giúp quản lý sắp xếp, và giúp bạn không bị hiểu nhầm là thiếu cam kết. Cũng nên nói rằng bạn muốn được xem lại sau một khoảng thời gian.
Đồng nghiệp hay nhắc chuyện mình về sớm thì nên làm gì?
Nếu bạn đã thoả thuận với quản lý và hoàn thành việc đúng hạn, không cần giải thích với từng người. Chỉ cần nói ngắn gọn rằng bạn đã sắp xếp với quản lý và luôn sẵn sàng trao đổi trong giờ khác. Nếu lời nhắc trở thành áp lực hay đối xử không công bằng, hãy trao đổi với quản lý hoặc bộ phận nhân sự.
Nghỉ sinh có làm chậm việc xét lên cấp không?
Có thể có ảnh hưởng thực tế, vì thời gian làm việc trong kỳ đánh giá ngắn hơn. Hãy hỏi rõ cách công ty xét đánh giá cho người nghỉ thai sản, và đề nghị được đánh giá theo kết quả trong thời gian làm việc. Việc đối xử bất lợi vì lý do thai sản là vấn đề quyền lợi, nên hỏi nhân sự hoặc cơ quan lao động khi cần.
Có nên đổi công ty ngay sau khi quay lại từ nghỉ sinh không?
Thường không nên quyết định trong vài tháng đầu, vì đó là giai đoạn mọi thứ đều đang xáo trộn. Hãy cho mình ba đến sáu tháng để ổn định nhịp mới, rồi mới đánh giá công ty hiện tại có hợp không. Quyết định trong lúc kiệt sức thường không phản ánh đúng mong muốn dài hạn.
Làm sao giữ sức khi vừa đi làm vừa chăm con nhỏ?
Chấp nhận rằng không thể làm mọi thứ hoàn hảo. Cắt bớt những việc không cần thiết ở cả nhà lẫn công ty, nhờ hỗ trợ từ gia đình khi có thể, và giữ một chút thời gian nghỉ cho bản thân mỗi tuần. Nếu thấy mệt mỏi kéo dài, buồn bã nhiều, nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.