Quay lại đi làm sau một lần khởi nghiệp không thành là một bước sự nghiệp bình thường, không phải lùi bước, nếu bạn kể được rõ chặng đó đã làm gì, học được gì, và vì sao bây giờ bạn muốn làm việc trong một tổ chức. Nhà tuyển dụng thường không hỏi bạn có thất bại không, mà hỏi bạn có ở lại lâu không, có chịu làm trong khuôn khổ không, và kỹ năng của bạn có còn sắc không.
Bài này đi qua bốn việc: quyết định thời điểm quay lại, khép lại doanh nghiệp đúng cách, kể chặng khởi nghiệp trong hồ sơ và khi trò chuyện với nhà tuyển dụng, rồi chọn vị trí và mức kỳ vọng hợp lý. Phần cuối nói về những tháng đầu thích nghi lại với công sở, chỗ nhiều người không ngờ là khó.
Khi nào là lúc quay lại
Không có thời điểm chuẩn, nhưng có vài tín hiệu đáng nghe. Tín hiệu rõ nhất là điều kiện dừng bạn đã đặt từ trước: số tháng, số tiền, mức doanh thu. Nếu bạn đã chạm điều kiện đó mà vẫn đang tìm lý do kéo dài, hãy hỏi người thân và người cố vấn — những người đã giữ bản điều kiện ấy — xem họ thấy gì.
Tín hiệu thứ hai là quỹ dự phòng của gia đình. Khi tiền còn đủ cho ít tháng, áp lực khiến bạn quyết định kém đi, cả trong kinh doanh lẫn trong chọn việc. Quay lại đi làm khi vẫn còn vài tháng đệm cho phép bạn chọn vị trí phù hợp, thay vì nhận vội chỗ đầu tiên có lời mời.
Tín hiệu thứ ba là chính bạn. Có người nhận ra điều mình thích là làm chuyên môn, không phải làm chủ: bán hàng, tuyển người, lo dòng tiền rút cạn năng lượng. Nhận ra điều đó là một kết quả có giá trị, không phải thất bại. Cũng có trường hợp doanh nghiệp không hẳn chết mà chỉ không đủ nuôi bạn; khi đó có thể thu nhỏ, giao lại cho người khác vận hành hoặc giữ như nghề tay trái trong phạm vi hợp đồng mới cho phép.
Khép lại doanh nghiệp cho gọn trước khi bắt đầu việc mới
Một doanh nghiệp đóng cửa lộn xộn sẽ đi theo bạn sang công việc mới: cuộc gọi đòi nợ, nghĩa vụ thuế chưa xong, khách cũ phàn nàn. Khép lại gọn gàng giúp bạn bắt đầu nhẹ đầu:
- Hoàn thành hoặc bàn giao các việc đang dở với khách; báo trước thời điểm dừng, giới thiệu đơn vị khác nếu có thể.
- Thanh toán cho người làm, nhà cung cấp theo đúng thoả thuận; thu các khoản còn nợ.
- Tìm hiểu thủ tục tạm ngừng hoặc giải thể theo quy định hiện hành, kể cả nghĩa vụ thuế và bảo hiểm còn lại; hỏi người làm kế toán hoặc cơ quan đăng ký kinh doanh để làm đúng.
- Gửi lời cảm ơn tới khách, đối tác, người đã giúp. Trong một ngành nhỏ, những người này có thể là đồng nghiệp hay khách hàng của bạn ở vị trí mới.
- Viết lại cho chính mình một bản tổng kết: đã thử những gì, con số ra sao, giả định nào sai. Bản này là nguyên liệu cho phần kể chuyện với nhà tuyển dụng.
Kể chặng khởi nghiệp trong hồ sơ
Đừng để chặng khởi nghiệp thành khoảng trống hay một dòng mơ hồ "tự kinh doanh". Ghi nó như một vị trí làm việc thật, với chức danh thật, việc thật và kết quả đo được. So sánh hai cách ghi:
| Cách ghi nên tránh | Cách ghi nên dùng | Vì sao |
|---|---|---|
| "Tự kinh doanh, 2 năm" | Đồng sáng lập, phụ trách vận hành và khách hàng — dịch vụ giao đồ ăn cho văn phòng | Người đọc hiểu ngay bạn làm gì |
| "Khởi nghiệp thất bại" | Dựng dịch vụ từ con số không, phục vụ nhóm khách văn phòng tại một khu vực, dừng hoạt động sau 20 tháng | Nêu sự thật, không tự hạ thấp |
| "Làm mọi việc" | Tuyển và quản lý nhóm 6 người; đàm phán với nhà cung cấp; lập và theo dõi dòng tiền hằng tháng | Chọn kỹ năng khớp vị trí đang ứng tuyển |
| "Đạt nhiều thành công" | Ví dụ giả định: giữ được tỷ lệ khách quay lại cao, rút thời gian giao hàng trung bình xuống một mức cụ thể | Kết quả đo được thuyết phục hơn tính từ |
Chọn hai ba kỹ năng từ chặng khởi nghiệp khớp nhất với vị trí đang ứng tuyển và đặt lên đầu. Một vị trí quản lý vận hành sẽ quan tâm tới việc bạn điều phối nhà cung cấp; một vị trí phát triển kinh doanh sẽ quan tâm tới việc bạn tự tìm khách. Không cần kể hết.
Trả lời những câu nhà tuyển dụng thật sự lo
"Vì sao dừng?" Trả lời ngắn, thật, không đổ lỗi: thị trường nhỏ hơn dự đoán, chi phí tìm khách cao hơn khả năng chịu, đồng sáng lập đi hướng khác. Rồi chuyển ngay sang điều bạn học được. Kể dài về nguyên nhân dễ nghe như biện minh.
"Bạn có ở lại lâu không, hay lại đi khởi nghiệp?" Đây là nỗi lo lớn nhất, thường không được hỏi thẳng. Nói rõ điều bạn tìm ở vị trí này: làm sâu chuyên môn, làm trong một nhóm lớn hơn, học một mảng chưa có. Nếu bạn biết mình chưa muốn tự làm lại trong vài năm tới, nói ra một cách bình thản.
"Bạn có chịu làm theo quy trình, nghe sếp không?" Người từng làm chủ hay bị lo là khó quản. Kể một ví dụ bạn đã làm việc trong khuôn khổ của khách lớn hay đối tác, hoặc bạn đã tự dựng quy trình vì hiểu giá trị của nó. Thừa nhận rằng sẽ có giai đoạn làm quen lại.
"Kỹ năng chuyên môn có còn cập nhật không?" Chuẩn bị sẵn ví dụ cụ thể về việc chuyên môn bạn vẫn làm trong thời gian khởi nghiệp, và những gì bạn đã học thêm. Nếu có khoảng hổng, nói kế hoạch bù.
Chọn vị trí và mức kỳ vọng
Người quay lại thường đứng trước ba hướng: về đúng vị trí cũ, lên một bậc nhờ kinh nghiệm làm chủ, hoặc rẽ sang vị trí mới hợp với những gì đã học. Không hướng nào đúng cho mọi người. Về vị trí cũ cho bạn sự ổn định nhanh; lên bậc hợp khi bạn đã thật sự quản lý người và tiền; rẽ ngang hợp khi chặng khởi nghiệp cho bạn thấy mình giỏi một mảng khác hẳn, ví dụ bán hàng hay vận hành.
Doanh nghiệp nhỏ đang tăng trưởng thường đánh giá cao người từng tự làm chủ hơn tập đoàn có quy trình chặt, vì họ cần người tự chạy được. Những vị trí phát triển sản phẩm mới, mở thị trường mới, quản lý chi nhánh cũng hay hợp. Ngược lại, vị trí rất chuyên sâu đòi hỏi cập nhật liên tục có thể cần thời gian bù.
Về thu nhập, đặt kỳ vọng dựa trên mặt bằng của vị trí đang ứng tuyển, không phải lương cũ cộng thêm số năm khởi nghiệp, cũng không tự hạ quá thấp vì ngại. Xem tin tuyển dụng cùng vị trí, hỏi người trong ngành để biết khoảng hợp lý. Để ước mặt bằng tuyển dụng của các vị trí định nộp theo ngành và khu vực, có thể xem thêm trên mangvieclam.com. Khi đàm phán, phần kinh nghiệm quản lý người và dòng tiền thật là thứ đáng đưa ra để đặt mình ở phía trên của khoảng, nếu vị trí cần những kỹ năng đó.
Những tháng đầu thích nghi lại với công sở
Nhiều người bất ngờ vì phần khó nhất không phải tìm việc mà là ba tháng đầu đi làm lại. Vài điều thường gặp và cách đỡ:
- Cảm giác chậm: quyết định phải qua nhiều cấp duyệt, điều mà trước đây bạn tự quyết trong một buổi. Hiểu lý do của quy trình trước khi đề xuất bỏ nó.
- Muốn sửa mọi thứ: bạn thấy nhiều chỗ làm được tốt hơn. Chọn một hai việc trong phạm vi của mình để làm tốt trước, đề xuất sau khi đã có uy tín.
- Mất cảm giác làm chủ: công việc giờ là một phần của bức tranh lớn hơn. Tìm phần trách nhiệm trọn vẹn trong vai trò của bạn để giữ cảm giác sở hữu.
- Ngại kể chuyện cũ: đồng nghiệp tò mò về chặng khởi nghiệp. Kể ngắn, thoải mái, không cần biện hộ; sau vài lần nó sẽ thành chuyện bình thường.
- Cám dỗ quay lại tự làm sớm: sau vài tháng ổn định, ý tưởng mới xuất hiện. Ghi lại, để đó, và nhớ cam kết bạn đã nói với nhà tuyển dụng.
Giữ lại những gì đáng giữ từ chặng khởi nghiệp
Quay lại đi làm không có nghĩa là xoá chặng vừa qua khỏi sự nghiệp. Có ba thứ đáng giữ một cách có ý thức. Thứ nhất là mạng lưới: khách hàng, nhà cung cấp, những người làm chủ khác bạn đã gặp. Gửi một lời báo ngắn về công việc mới, giữ liên lạc nhẹ nhàng; nhiều người trong số họ sẽ là đối tác, khách hàng hoặc nguồn thông tin của bạn ở vị trí mới.
Thứ hai là cách nhìn của người làm chủ. Bạn đã từng tự trả lương cho người khác, từng thấy một khoản chi nhỏ ảnh hưởng thế nào tới dòng tiền, từng nghe khách từ chối. Mang cách nhìn đó vào công việc mới — hỏi việc này mang lại gì cho khách, tốn bao nhiêu, ai chịu trách nhiệm — thường khiến bạn nổi bật trong mắt quản lý mà không cần nói gì về quá khứ.
Thứ ba là bản tổng kết chặng khởi nghiệp. Đọc lại nó sau một năm đi làm, khi cảm xúc đã lắng, bạn sẽ thấy những điều trước đây chưa thấy: giả định nào thật ra sai từ đầu, kỹ năng nào đã thiếu. Nếu một ngày bạn muốn tự làm lần nữa, bản này là điểm xuất phát tốt hơn nhiều so với một ý tưởng mới tinh. Và nếu không bao giờ quay lại tự làm, nó vẫn là một bài học quản trị mà ít khoá học nào dạy được.
Câu hỏi thường gặp
Có nên giấu chuyện khởi nghiệp thất bại trong CV không?
Không nên. Khoảng trống không giải thích còn gây nghi ngại hơn một chặng khởi nghiệp được kể rõ. Ghi nó như một vị trí làm việc với việc cụ thể và kết quả đo được, chọn những kỹ năng khớp với vị trí đang ứng tuyển để đưa lên trước.
Quay lại công ty cũ sau khi khởi nghiệp có nên không?
Có thể là lựa chọn tốt nếu bạn rời đi tử tế, công ty vẫn hợp với hướng bạn muốn và họ trân trọng kinh nghiệm mới của bạn. Cần nói chuyện rõ về vai trò, mức trách nhiệm và kỳ vọng, để không bị xếp đúng vào chỗ cũ như thể chặng vừa qua chưa từng có.
Nhà tuyển dụng có đánh giá thấp người từng khởi nghiệp thất bại không?
Một số nơi lo người từng làm chủ sẽ khó quản hoặc sớm rời đi, một số nơi lại đánh giá cao tinh thần tự chịu trách nhiệm. Cách kể của bạn quyết định nhiều: thật, ngắn về nguyên nhân, cụ thể về kỹ năng và rõ ràng về lý do muốn gắn bó với vị trí mới.
Sau khởi nghiệp nên chọn công ty lớn hay công ty nhỏ?
Tuỳ điều bạn cần lúc này. Công ty lớn cho sự ổn định, quy trình và cơ hội làm sâu một mảng; công ty nhỏ đang lớn thường tận dụng tốt hơn kinh nghiệm tự làm chủ. Hãy cân nhắc giai đoạn tài chính của gia đình và mảng kỹ năng bạn muốn phát triển tiếp.
Có nên nhận một vị trí thấp hơn trước để có việc nhanh?
Nếu tài chính gia đình đang căng, nhận một vị trí ổn định để có thu nhập rồi tìm tiếp là hợp lý. Chỉ nên tránh nhận vị trí thấp hơn nhiều vì ngại hoặc mất tự tin, vì điểm xuất phát mới thường ảnh hưởng tới mức thu nhập và trách nhiệm trong vài năm tiếp theo.
Mất bao lâu để thấy quen lại với nhịp công sở?
Mỗi người một khác, nhiều người kể rằng mất vài tháng. Giai đoạn này dễ hơn nếu bạn hiểu lý do của quy trình trước khi muốn đổi, chọn vài việc trong phạm vi mình để làm thật tốt, và có một người trong công ty để hỏi về cách mọi thứ vận hành.