Khi lương đã chạm trần của dải lương hoặc công ty không thể tăng thêm, vẫn còn nhiều điều kiện đàm phán được và đôi khi có giá trị hơn một khoản tăng nhỏ: số ngày làm từ xa, chức danh, ngân sách học và chứng chỉ, ngày phép, ngày bắt đầu, thời điểm xét lương đầu tiên. Những điều này thường dễ được đồng ý hơn vì không chạm vào cấu trúc lương chung, nhưng phải được ghi lại bằng văn bản mới chắc.
Bài này đi qua từng loại điều kiện, khi nào nó đáng đàm phán, cách đề nghị sao cho người nghe dễ gật, và cách ghi lại để không bị quên khi người hứa chuyển đi. Dùng được cả khi nhận việc mới lẫn khi đang làm và trao đổi với sếp.
Vì sao điều kiện ngoài lương dễ đàm phán hơn
Ở doanh nghiệp có dải lương, mức lương của một vị trí bị ràng buộc bởi công bằng nội bộ: trả bạn cao vượt dải nghĩa là có thể phải giải thích với những người cùng vị trí. Người tuyển dụng hay sếp trực tiếp thường không có quyền vượt dải, dù muốn.
Các điều kiện khác thì linh hoạt hơn. Cho thêm một ngày làm từ xa mỗi tuần thường không tốn thêm chi phí. Lùi ngày bắt đầu hai tuần không ảnh hưởng ngân sách. Hỗ trợ một khoá học nằm trong ngân sách đào tạo, không phải ngân sách lương. Người nghe có nhiều khả năng nói có hơn.
Với người lao động, nhiều điều kiện trong số này có giá trị thật. Một ngày làm từ xa mỗi tuần có thể tiết kiệm nhiều giờ đi lại trong năm. Một chức danh đúng với trách nhiệm giúp hồ sơ lần chuyển việc sau. Một chứng chỉ được tài trợ có thể mở ra bậc tiếp theo trong nghề. Nghĩ về chúng như một phần của tổng giá trị, không phải món an ủi khi lương không lên.
Các điều kiện ngoài lương thường đàm phán được
Mỗi điều kiện có giá trị khác nhau với từng người. Chọn hai ba điều quan trọng nhất với bạn, đừng đề nghị tất cả:
| Điều kiện | Giá trị với người lao động | Mức dễ được đồng ý | Cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Làm từ xa, giờ linh hoạt | Tiết kiệm thời gian đi lại, chủ động việc gia đình | Tuỳ văn hoá công ty, vị trí | Ghi rõ số ngày, điều kiện thay đổi |
| Chức danh | Phản ánh đúng trách nhiệm, có lợi cho hồ sơ sau này | Trung bình, phụ thuộc hệ thống chức danh | Chức danh to mà lương, quyền không đi kèm thì ít giá trị |
| Ngân sách học, chứng chỉ | Nâng nghề, có thể tăng giá trị lâu dài | Khá dễ nếu liên quan công việc | Thường kèm cam kết làm việc, đọc kỹ điều kiện hoàn trả |
| Thêm ngày phép | Thời gian nghỉ, sức khoẻ, gia đình | Trung bình, tuỳ chính sách chung | Không thấp hơn mức tối thiểu theo luật |
| Ngày bắt đầu | Nghỉ giữa hai công việc, bàn giao chỗ cũ tử tế | Dễ, trong giới hạn hợp lý | Đừng lùi quá xa khi công ty đang cần gấp |
| Xét lương sớm | Có cơ hội điều chỉnh sau khi chứng minh năng lực | Khá dễ | Ghi rõ mốc thời gian và tiêu chí xét |
| Thiết bị, hỗ trợ làm việc | Máy tính, điện thoại, hỗ trợ internet | Dễ | Thường là tài sản công ty, trả lại khi nghỉ |
Mức "dễ được đồng ý" chỉ là xu hướng chung, mỗi công ty khác nhau. Cách biết nhanh nhất là hỏi người tuyển dụng hoặc sếp tương lai một câu mở: ngoài lương, những điều kiện nào công ty có thể linh hoạt cho vị trí này?
Đề nghị sao cho người nghe dễ gật
Gắn với hiệu quả công việc. "Hai ngày làm từ xa giúp em có khối thời gian tập trung cho phần phân tích, vốn chiếm phần lớn công việc" thuyết phục hơn "em muốn làm ở nhà cho tiện".
Đề nghị cụ thể. "Một ngày mỗi tuần, cố định thứ Sáu" dễ duyệt hơn "làm từ xa khi cần". Người duyệt cần biết chính xác họ đang đồng ý điều gì.
Đề xuất thử trước. "Mình thử trong ba tháng, nếu ảnh hưởng đến công việc thì quay về như cũ" giảm rủi ro cho người duyệt.
Gom vào một lần. Nói tất cả điều kiện bạn muốn cùng lúc, kèm lương nếu đang đàm phán lương, thay vì thêm từng thứ sau mỗi lần được đồng ý.
Sẵn sàng đổi. Nếu không được điều này, bạn có chấp nhận điều khác không. Cho người nghe lựa chọn giúp cuộc đàm phán tiến lên.
Ví dụ giả định: khi công ty nói lương không lên được nữa
Chị Mai được mời làm chuyên viên phân tích ở một doanh nghiệp bán lẻ. Mức lương đề nghị thấp hơn mức mục tiêu của chị một khoảng nhỏ, và người tuyển dụng nói thẳng đây là đầu trên của dải lương cho vị trí, không thể vượt. Chị tin lời này vì công ty có hệ thống dải lương rõ ràng và người tuyển dụng đã giải thích cởi mở.
Thay vì cố đòi thêm lương, chị nghĩ lại điều gì quan trọng với mình trong hai năm tới: chị muốn lấy một chứng chỉ phân tích dữ liệu được nhiều nơi trong ngành công nhận, và nhà chị cách văn phòng gần một giờ đi xe máy mỗi chiều. Chị đề nghị ba điều trong một lần: công ty hỗ trợ chi phí học và thi chứng chỉ, làm từ xa một ngày cố định mỗi tuần, và xét lương sau sáu tháng thay vì đợi đến kỳ xét cuối năm.
Công ty đồng ý hỗ trợ chứng chỉ kèm cam kết làm việc một thời gian, đồng ý xét lương sau sáu tháng với tiêu chí ghi rõ, và cho làm từ xa một ngày sau khi qua thử việc. Ba điều này được ghi vào thư mời cập nhật. Tính theo năm, giá trị chị nhận được từ chứng chỉ và thời gian đi lại tiết kiệm có thể lớn hơn khoản chênh lệch lương ban đầu, và mốc xét lương sớm cho chị cơ hội thu hẹp khoảng chênh đó.
Điều đáng học từ ví dụ không phải là danh sách cụ thể, mà là trình tự: tin và hiểu giới hạn của bên kia, quay về nhu cầu thật của mình, đề nghị gom một lần, và ghi lại.
Chức danh: khi nào đáng đòi, khi nào không
Chức danh là điều kiện nhiều người muốn đàm phán nhưng hay hiểu sai giá trị. Chức danh có giá trị khi nó phản ánh đúng trách nhiệm bạn đang gánh, và khi nó được hiểu đúng ở thị trường bên ngoài. Một chuyên viên đang thật sự dẫn một mảng, kèm hai người, xin được ghi là trưởng nhóm là đề nghị hợp lý.
Chức danh mất giá trị khi nó to hơn thực việc. Một "giám đốc" ở công ty năm người mà không quản lý ai có thể làm nhà tuyển dụng sau này nghi ngờ khi đọc hồ sơ, và đặt bạn vào thế phải giải thích. Chức danh cũng không thay được lương: nhận chức danh cao để đổi lấy việc không tăng lương có thể khiến bạn trông như đang được trả thấp so với chức danh của mình.
Câu hỏi nên tự đặt: chức danh này có giúp mình làm việc tốt hơn, như được mời vào cuộc họp cần thiết, có tiếng nói với đối tác, không? Có giúp mình ở lần chuyển việc sau không? Nếu cả hai câu đều là không, có lẽ nên dùng sức đàm phán cho điều khác.
Làm từ xa và giờ linh hoạt: hỏi sao cho rõ
Làm từ xa là điều kiện được nhiều người coi trọng nhất trong vài năm gần đây, nhưng cũng là điều dễ bị hiểu khác nhau nhất. "Linh hoạt" với công ty có thể nghĩa là thỉnh thoảng được về sớm; với bạn có thể nghĩa là hai ngày cố định ở nhà.
Khi đàm phán, hỏi và thống nhất rõ: bao nhiêu ngày mỗi tuần, cố định hay linh hoạt, ai quyết khi cần lên văn phòng đột xuất, có giờ bắt buộc phải trực tuyến không, công ty hỗ trợ thiết bị và chi phí gì. Nếu công ty có chính sách làm từ xa chung, xin văn bản chính sách đó.
Nếu bạn đang đi làm và muốn đề nghị làm từ xa, tốt nhất là đưa kèm cách đo: những việc nào làm ở nhà, kết quả cần thấy sau mỗi tuần, cách liên lạc trong giờ làm. Người quản lý lo nhất là không biết nhân viên đang làm gì khi không nhìn thấy; trả lời trước nỗi lo đó giúp đề nghị dễ được thử hơn nhiều so với chỉ nêu mong muốn.
Điều nên biết là chính sách làm từ xa có thể thay đổi theo quyết định chung của công ty. Một thoả thuận riêng ghi trong hợp đồng hay phụ lục có sức nặng hơn một chính sách chung, nhưng cũng hiếm khi được công ty đồng ý. Ít nhất, nên có email xác nhận điều đã thoả thuận từ người có thẩm quyền.
Ghi lại để không bị quên
Điều kiện ngoài lương dễ bị quên hơn lương, vì chúng không hiện trên phiếu lương hằng tháng. Các bước giữ chúng:
- Đề nghị đưa vào thư mời hoặc hợp đồng. Với điều quan trọng như số ngày làm từ xa, ngân sách học, mốc xét lương.
- Nếu không vào hợp đồng, xin email xác nhận. Từ người có thẩm quyền, nêu rõ nội dung đã thống nhất.
- Lưu bản sao ở nơi của riêng mình. Không chỉ trong hộp thư công ty, vì khi nghỉ việc bạn có thể mất quyền truy cập.
- Nhắc lại ở các mốc. Khi đến mốc xét lương đã hẹn, chủ động gửi lời nhắc kèm thoả thuận cũ.
- Báo cho người quản lý mới nếu có thay đổi. Khi sếp trực tiếp đổi, gửi lại những thoả thuận đang có hiệu lực để người mới nắm.
Nhiều thoả thuận bị mất không phải do công ty cố tình, mà do người hứa đã chuyển đi và không ai khác biết. Một email lưu đúng chỗ giải quyết phần lớn những tình huống như vậy.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đòi điều kiện ngoài lương khi lương đã được đáp ứng?
Có thể, nhưng chọn lọc. Nếu đã được đáp ứng lương, chỉ nên đề nghị thêm một hai điều thật sự quan trọng với bạn. Đề nghị dồn dập sau khi đã được đồng ý dễ tạo ấn tượng không biết dừng.
Công ty không cho làm từ xa thì có nên từ chối lời mời?
Tuỳ mức quan trọng của điều này với bạn. Nếu thời gian đi lại quá dài hoặc hoàn cảnh gia đình cần linh hoạt, đó là lý do chính đáng để cân nhắc. Đưa nó vào bảng so sánh tổng thể thay vì quyết định chỉ dựa trên một điều kiện.
Ngân sách học có kèm cam kết làm việc thì có nên nhận?
Nên đọc kỹ thời gian cam kết và cách tính hoàn trả nếu nghỉ sớm. Nếu bạn định gắn bó trong khoảng thời gian đó và khoá học có ích, đây là điều kiện tốt. Nếu chưa chắc, cân nhắc tự học bằng chi phí riêng để giữ tự do.
Đã đi làm rồi có đàm phán điều kiện ngoài lương được không?
Được, thường vào kỳ xét lương hoặc khi trách nhiệm thay đổi. Đề nghị dựa trên hiệu quả công việc, ví dụ đề xuất thử làm từ xa một ngày mỗi tuần trong ba tháng và đo kết quả.
Lùi ngày bắt đầu bao lâu là hợp lý?
Đủ để hoàn tất thời gian báo trước và bàn giao ở chỗ cũ theo quy định, cộng thêm vài ngày nghỉ nếu cần. Công ty mới thường hiểu nhu cầu bàn giao tử tế. Nếu muốn lùi xa hơn nhiều, nên nói lý do và hỏi xem có ảnh hưởng đến kế hoạch của họ không.