Đồng nghiệp và sếp cũ là phần giá trị nhất trong mạng lưới nghề nghiệp, vì họ là những người duy nhất đã thấy bạn làm việc thật: giữ hạn thế nào, xử lý sai sót ra sao, có đáng tin khi áp lực. Một lời giới thiệu từ họ nặng hơn mọi lời tự giới thiệu, và chính họ là người nhà tuyển dụng gọi khi cần xác nhận về bạn.
Nhưng quan hệ ở chỗ làm thường dựa trên việc gặp nhau hằng ngày; khi một bên rời đi, nó nguội rất nhanh. Bài này nói về cách giữ những quan hệ đó sau khi chuyển việc: chọn giữ ai, nhịp liên lạc vừa phải, dùng nhóm cựu nhân viên, nhờ sếp cũ làm người tham chiếu, giới hạn khi công ty cũ là đối thủ, và xử lý khi rời đi trong không vui. Cách duy trì quan hệ nói chung là chủ đề riêng; ở đây chỉ bàn tình huống "người cũ ở chỗ làm cũ".
Bắt đầu giữ quan hệ từ tuần cuối ở chỗ cũ
Nhiều quan hệ đáng giữ bị mất ngay trong tuần cuối, vì người ra đi quá bận bàn giao hoặc ngại nói lời chào. Vài việc nhỏ dưới đây làm cho việc giữ liên lạc về sau dễ hơn nhiều:
- Lập danh sách vài người quan trọng và hẹn một bữa trưa hay cà phê riêng với từng người trong hai tuần cuối.
- Gửi lời chào chung tới nhóm và các phòng ban liên quan, kèm cách liên lạc cá nhân như số điện thoại hoặc tài khoản mạng nghề nghiệp.
- Cảm ơn cụ thể. Một tin nhắn riêng nêu một điều bạn học được từ từng người có sức nặng hơn nhiều so với lời cảm ơn chung trong nhóm.
- Lưu thông tin liên lạc cá nhân của những người bạn muốn giữ, vì danh bạ công ty sẽ mất khi tài khoản bị khoá.
- Hẹn trước một lần gặp lại, chẳng hạn "khoảng hai tháng nữa em mời anh chị cà phê kể chuyện chỗ mới". Lời hẹn cụ thể dễ thành hiện thực hơn câu "giữ liên lạc nhé".
Những việc này tốn chừng vài giờ trong tuần cuối, nhưng thường quyết định quan hệ đó còn sống hay không sau một năm.
Vì sao đồng nghiệp cũ là nguồn giá trị nhất
Khi nhà tuyển dụng muốn biết về bạn, họ có ba nguồn: những gì bạn tự kể, những gì họ quan sát qua vài buổi phỏng vấn, và những gì người từng làm với bạn nói. Nguồn thứ ba khó giả nhất, nên nhiều nơi coi trọng nó nhất, đặc biệt với vị trí cao.
Đồng nghiệp cũ cũng là nguồn cơ hội tự nhiên. Sau vài năm, họ tản ra nhiều công ty, lên những vị trí có quyền tuyển người. Khi cần một người cho nhóm, họ nghĩ tới người họ đã biết làm việc ra sao trước khi nghĩ tới việc đăng tin. Rất nhiều lần chuyển việc của người đi làm lâu năm bắt đầu bằng một cuộc gọi từ đồng nghiệp cũ.
Và họ hiểu bối cảnh của bạn. Khi bạn cần lời khuyên về một tình huống khó ở chỗ mới, người từng làm cùng bạn biết điểm mạnh, điểm yếu của bạn, nên góp ý sát hơn người ngoài.
Vì những lý do đó, mỗi lần chuyển việc là một lần mạng lưới của bạn có thể lớn lên, nếu bạn giữ được những quan hệ đáng giữ ở chỗ cũ, hoặc nhỏ lại, nếu bạn để chúng nguội.
Giữ ai và nhịp nào là vừa
Không thể giữ liên lạc đều với tất cả mọi người. Bảng dưới gợi ý cách chia theo mức độ gắn bó:
| Nhóm | Ví dụ | Nhịp liên lạc gợi ý | Cách liên lạc |
|---|---|---|---|
| Người hiểu rõ nhất cách bạn làm việc | Sếp trực tiếp, hai ba đồng nghiệp làm cùng lâu | Vài tháng một lần | Gặp ăn trưa, cà phê, gọi hỏi thăm |
| Người từng phối hợp nhiều | Đồng nghiệp phòng ban khác, đối tác nội bộ | Một hai lần mỗi năm | Tin nhắn chúc mừng, chia sẻ thông tin |
| Người quen chung chung | Đồng nghiệp ít làm cùng | Khi có dịp | Tương tác trên mạng nghề nghiệp, nhóm cựu nhân viên |
Nhóm đầu tiên là những người có thể làm người tham chiếu hoặc giới thiệu bạn; đây là nhóm đáng đầu tư thời gian nhất. Một bữa trưa vài tháng một lần không tốn nhiều, nhưng giữ cho họ biết bạn đang làm gì, giỏi thêm điều gì, để khi có cơ hội họ có thông tin mới để nói về bạn.
Lý do để liên lạc không cần lớn: chúc mừng họ lên chức, gửi một bài viết liên quan tới dự án cũ hai người từng làm, hỏi ý kiến về một vấn đề chuyên môn. Điều quan trọng là liên lạc không chỉ xuất hiện khi bạn cần nhờ.
Nhóm cựu nhân viên và những cuộc hội ngộ
Nhóm cựu nhân viên chính thức. Một số công ty, nhất là doanh nghiệp lớn và công ty tư vấn, duy trì mạng lưới cựu nhân viên với sự kiện, bản tin, thậm chí kênh tuyển dụng riêng. Đăng ký tham gia trước khi nghỉ, khi bạn còn dễ được thêm vào.
Nhóm tự phát. Nhóm chat của một phòng ban cũ, một đội dự án, những người cùng nghỉ trong một đợt tái cơ cấu. Những nhóm này thường gần gũi hơn, chia sẻ cơ hội việc làm nhanh hơn.
Hội ngộ theo dịp. Tiệc cuối năm của nhóm cũ, sinh nhật công ty, đám cưới đồng nghiệp. Đến khi được mời là cách giữ quan hệ ít tốn công nhất.
Đóng góp chứ không chỉ đọc. Trong nhóm cựu nhân viên, người hay chia sẻ cơ hội việc làm, giới thiệu người cho nhau được nhớ tới và được giúp lại khi cần.
Nhờ sếp cũ làm người tham chiếu
Khi chuyển việc, nhiều nhà tuyển dụng xin liên hệ người tham chiếu, thường là sếp trực tiếp cũ. Một người tham chiếu tốt cần được chuẩn bị:
- Hỏi trước, đừng tự ghi tên. Nhắn hỏi sếp cũ có sẵn lòng làm người tham chiếu không, và có thể liên hệ qua kênh nào.
- Cập nhật cho họ. Gửi tóm tắt vị trí bạn đang ứng tuyển, những điểm bạn muốn được xác nhận, và nhắc lại vài dự án hai người từng làm. Sau vài năm, họ có thể quên chi tiết.
- Báo trước khi nhà tuyển dụng gọi. Một cuộc gọi bất ngờ khiến người tham chiếu trả lời kém thuyết phục hơn.
- Báo kết quả và cảm ơn, dù được nhận hay không.
- Không lạm dụng. Nếu bạn đang ứng tuyển nhiều nơi, chỉ đưa tên họ ở vòng cuối, khi khả năng nhận việc đã cao.
Nếu sếp cũ không còn ở công ty, hoặc quan hệ không đủ tốt, một đồng nghiệp cấp cao từng làm sát với bạn, hoặc một trưởng bộ phận khác từng phối hợp nhiều, cũng là người tham chiếu có giá trị.
Khi người cũ nhờ lại bạn
Giới thiệu việc. Một đồng nghiệp cũ nhờ bạn giới thiệu vào công ty mới. Giúp nếu bạn tin năng lực của họ, và nói thật mức độ bạn biết về họ khi chuyển hồ sơ. Nếu không đủ tin, chỉ cho họ kênh ứng tuyển và kể thật về công việc cũng là giúp.
Làm người tham chiếu cho họ. Nếu bạn từng là sếp hoặc làm sát với họ, nhận lời khi bạn nói được điều thật và tích cực. Nếu có điểm bạn không thể khen, nói trước với họ để họ chọn người khác thay vì nghe nhận xét lưng chừng từ nhà tuyển dụng.
Hỏi thông tin về công ty mới của bạn. Kể thật cả mặt tốt lẫn mặt khó, như bạn mong được nghe khi chính mình hỏi. Thông tin nội bộ thì không chia sẻ.
Nhờ việc không thuộc chuyên môn. Mượn tiền, đứng tên, bảo lãnh, giới thiệu khách hàng cho dịch vụ bạn không hiểu. Bạn có quyền từ chối lịch sự; quan hệ nghề nghiệp lành mạnh không đòi hỏi những việc đó.
Khi công ty cũ trở thành đối thủ
Chuyển sang công ty cạnh tranh là chuyện bình thường trong nhiều ngành. Quan hệ với người cũ vẫn giữ được, nhưng cần ranh giới rõ:
- Không hỏi và không chia sẻ thông tin kinh doanh của hai bên: khách hàng, giá, kế hoạch, nhân sự.
- Đọc kỹ những cam kết bạn đã ký với công ty cũ về bảo mật, không lôi kéo khách hàng và nhân viên. Phạm vi và hiệu lực của những cam kết này nên kiểm theo hợp đồng và quy định pháp luật hiện hành.
- Không chủ động mời đồng nghiệp cũ sang công ty mới trong thời gian bạn còn cam kết không lôi kéo, kể cả qua người trung gian.
- Giữ các cuộc gặp ở chủ đề cá nhân, chuyên môn chung, chuyện nghề.
- Nếu đồng nghiệp cũ hỏi điều bạn không thể nói, trả lời thẳng là không tiện, họ thường hiểu.
Giữ ranh giới không làm quan hệ nguội đi; ngược lại, nó cho người cũ thấy bạn đáng tin, đúng điều mà một người tham chiếu sẽ nói về bạn.
Khi rời đi trong không vui
Không phải lần nghỉ việc nào cũng êm đẹp. Có lúc bạn rời đi sau xung đột với sếp, sau một đợt cắt giảm, hay sau một dự án thất bại. Trong những trường hợp đó, vẫn thường có vài người đáng giữ quan hệ: một đồng nghiệp đã đứng về phía bạn, một trưởng phòng khác hiểu tình huống, một cấp dưới bạn từng kèm.
Với người bạn có xích mích, không cần giả vờ thân thiết. Nhưng tránh nói xấu họ với người khác, ở chỗ mới hay trên mạng. Ngành nghề nhỏ hơn bạn nghĩ, và câu chuyện thường quay về. Sau một thời gian, nhiều mâu thuẫn nguội đi; một lời chào hỏi bình thường khi gặp lại ở sự kiện ngành có thể mở ra một quan hệ mới, bớt căng hơn.
Nếu cần người tham chiếu mà sếp trực tiếp không phải lựa chọn tốt, nói thẳng với nhà tuyển dụng rằng bạn muốn giới thiệu một người khác từng làm sát với bạn, kèm lý do ngắn gọn. Điều này phổ biến hơn bạn nghĩ, và cách bạn trình bày bình tĩnh quan trọng hơn bản thân sự việc.
Câu hỏi thường gặp
Có nên kết bạn với sếp cũ trên mạng xã hội cá nhân?
Tuỳ quan hệ và thói quen của mỗi người. Mạng nghề nghiệp trực tuyến là kênh an toàn hơn để giữ liên lạc chuyên môn. Nếu kết bạn trên mạng xã hội cá nhân, cân nhắc những gì bạn đăng tải về công việc mới.
Bao lâu không liên lạc thì quan hệ với đồng nghiệp cũ bị nguội?
Không có mốc cố định, nhưng sau vài năm không có tin tức, người ta thường không còn nhớ chi tiết công việc của bạn. Một hai lần liên lạc mỗi năm với nhóm quan trọng là đủ để giữ quan hệ ấm.
Sếp cũ không trả lời khi nhờ làm người tham chiếu thì sao?
Có thể họ bận hoặc không tiện. Nhắc nhẹ một lần, sau đó chọn người tham chiếu khác như một đồng nghiệp cấp cao hay trưởng bộ phận từng phối hợp. Đừng ghi tên họ khi chưa có sự đồng ý.
Có nên giới thiệu đồng nghiệp cũ vào công ty mới của mình?
Có thể, nếu bạn tin năng lực của họ và không vi phạm cam kết không lôi kéo với công ty cũ. Kiểm hợp đồng và quy định nội bộ, để họ tự ứng tuyển qua kênh chính thức, và minh bạch về quan hệ của hai người.
Rời công ty theo kiểu không đẹp có sửa lại được quan hệ không?
Thường được, nếu bạn chủ động và thành thật. Một tin nhắn thừa nhận phần lỗi của mình, không biện hộ, gửi sau khi mọi chuyện đã nguội, có thể mở lại cánh cửa. Không phải ai cũng đáp lại, nhưng nhiều người sẽ.