Khi có hai lời mời nhận việc cùng lúc, cách so tỉnh táo nhất là đặt tiêu chí và trọng số trước khi nhìn kỹ con số, quy thu nhập của cả hai về cùng một cơ sở theo năm, chấm từng tiêu chí, rồi đối chiếu kết quả bảng với cảm giác của chính mình. Bảng chấm không quyết thay bạn, nhưng giúp lộ ra khi bạn đang để một con số lương che mất những thứ quan trọng hơn trong ba năm tới.
Bài này đưa ra bộ tiêu chí thường dùng, cách đặt trọng số theo giai đoạn sự nghiệp, một bảng chấm mẫu với số giả định, những thông tin nên hỏi thêm từ hai công ty, và cách xin thêm thời gian hoặc dùng lời mời này để trao đổi với công ty kia một cách đàng hoàng.
Vì sao nên đặt tiêu chí trước khi nhìn con số
Khi hai lời mời đến, con số lương là thứ đập vào mắt đầu tiên, và nó có sức kéo rất mạnh. Nếu bạn nhìn lương trước rồi mới nghĩ tiêu chí, các tiêu chí sau đó thường được chọn để biện minh cho lựa chọn đã nghiêng sẵn. Đây là một dạng của thiên kiến xác nhận mà các nhà tâm lý học đã mô tả từ lâu.
Cách tránh đơn giản là ngồi xuống trước khi so, viết ra năm đến bảy điều quan trọng nhất với bạn trong công việc tiếp theo, và chia một trăm điểm trọng số cho chúng. Việc này nên làm với tâm thế như thể chưa có lời mời nào: trong hai ba năm tới, bạn cần công việc mang lại điều gì?
Trọng số khác nhau theo giai đoạn sự nghiệp và hoàn cảnh. Người đi làm ba năm có thể đặt nặng cơ hội học và người quản lý giỏi. Người đang nuôi con nhỏ có thể đặt nặng sự ổn định và giờ làm linh hoạt. Người đang muốn chuyển sang quản lý có thể đặt nặng phạm vi trách nhiệm. Không có bộ trọng số đúng chung; chỉ có bộ trọng số trung thực với chính bạn.
Bảng chấm mẫu với số giả định
Ví dụ giả định: một chuyên viên năm năm kinh nghiệm có lời mời từ công ty A (doanh nghiệp lớn, ổn định) và công ty B (doanh nghiệp đang tăng trưởng nhanh). Chấm mỗi tiêu chí từ 1 đến 5, nhân với trọng số:
| Tiêu chí | Trọng số | Công ty A | Công ty B | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Tiền mặt chắc chắn theo năm | 25 | 4 (100) | 3 (75) | A cao hơn ở phần lương cứng |
| Cơ hội học, phạm vi việc | 25 | 3 (75) | 5 (125) | B giao mảng rộng hơn, ít quy trình sẵn |
| Người quản lý trực tiếp | 20 | 3 (60) | 4 (80) | Đánh giá qua buổi phỏng vấn và hỏi người quen |
| Ổn định của công ty | 15 | 5 (75) | 2 (30) | B mới gọi vốn, chưa có lãi |
| Thời gian đi lại, giờ làm | 10 | 2 (20) | 4 (40) | B gần nhà, cho làm từ xa một phần |
| Tiềm năng thu nhập ba năm | 5 | 3 (15) | 4 (20) | Có tính thưởng, không tính cổ phần |
| Tổng | 100 | 345 | 370 |
Trong ví dụ, B nhỉnh hơn dù tiền mặt thấp hơn, chủ yếu nhờ cơ hội học và người quản lý. Nhưng chênh lệch không lớn, và nếu người này đặt trọng số ổn định cao hơn một chút, kết quả có thể đảo. Đó là thông tin quan trọng: hai lựa chọn khá ngang nhau, quyết định nằm ở việc bạn chịu được rủi ro của B đến đâu.
Một phép thử hữu ích: khi thấy kết quả bảng, bạn thấy nhẹ nhõm hay thất vọng? Nếu thất vọng, có thể có một tiêu chí bạn chưa viết ra, hoặc đặt trọng số chưa thật. Quay lại sửa bảng, không phải để ra kết quả mình muốn, mà để bảng phản ánh đúng điều mình quan tâm.
Thông tin nên hỏi thêm trước khi chấm
Nhiều tiêu chí quan trọng không có trong thư mời. Trước khi chấm, có thể hỏi thêm từ hai phía, lịch sự và cụ thể:
- Gặp người quản lý trực tiếp lâu hơn. Nếu chưa có dịp nói chuyện kỹ, có thể xin một buổi ngắn để hỏi về cách làm việc, kỳ vọng trong sáu tháng đầu.
- Nói chuyện với một người sẽ là đồng nghiệp. Nhiều công ty sẵn lòng sắp xếp nếu ứng viên đề nghị ở giai đoạn đã có lời mời.
- Hỏi về người tiền nhiệm. Vị trí này trống vì người cũ chuyển nội bộ, nghỉ, hay là vị trí mới. Câu trả lời cho biết nhiều điều về nhóm.
- Hỏi về lộ trình. Người ở vị trí này thường đi tiếp đến đâu sau hai ba năm.
- Tìm hiểu tình hình công ty qua nguồn công khai. Báo cáo tài chính nếu có công bố, tin tức về hoạt động kinh doanh, và những gì người làm trong ngành nói về công ty.
- Đọc lại hai thư mời song song. Thời gian thử việc, điều kiện thưởng, cam kết, điều khoản bảo mật và không cạnh tranh. Hai thư mời có cùng con số có thể khác nhau nhiều ở phần chữ nhỏ.
Muốn có thêm góc nhìn về hai vị trí, có thể xem các tin đang tuyển cùng loại vị trí ở mangvieclam.com để biết mức chào chung của thị trường và những yêu cầu thường gặp.
Những thứ không quy ra tiền nhưng quyết định nhiều
Có những yếu tố khó đưa vào bảng mà thường quyết định trải nghiệm vài năm tới. Người quản lý trực tiếp là yếu tố được nhắc nhiều nhất: nhiều khảo sát về lý do nghỉ việc đều cho thấy quan hệ với quản lý trực tiếp nằm trong nhóm nguyên nhân hàng đầu. Một buổi phỏng vấn không đủ để biết chắc, nhưng có thể quan sát: người đó có đến đúng giờ không, có nghe câu hỏi của bạn không, có nói thật về khó khăn của nhóm không.
Yếu tố thứ hai là việc bạn sẽ thật sự làm hằng ngày. Mô tả công việc thường đẹp hơn thực tế. Hỏi cụ thể: một tuần điển hình của vị trí này trông thế nào, phần lớn thời gian dành cho việc gì.
Yếu tố thứ ba là điều công việc mới thêm vào hồ sơ của bạn. Một vị trí giúp bạn có kinh nghiệm hiếm, làm với khách hàng hoặc công nghệ mới, có thể có giá trị sự nghiệp lớn hơn chênh lệch lương vài năm. Ngược lại, một vị trí lương cao nhưng lặp lại việc bạn đã làm năm năm có thể làm bạn chững lại.
Cuối cùng là sức khoẻ và gia đình: thời gian đi lại, khả năng làm việc từ xa, văn hoá làm thêm giờ. Những yếu tố này hiếm khi được nhắc đến trong đàm phán, nhưng thường là lý do người ta rời đi sau một năm.
Một cách đưa các yếu tố này vào quyết định là tự viết hai đoạn ngắn, mỗi đoạn mô tả một ngày thứ Ba bình thường sau một năm làm ở mỗi công ty: mấy giờ ra khỏi nhà, làm việc với ai, phần lớn thời gian làm gì, mấy giờ về. Đoạn văn cụ thể thường làm lộ ra những khác biệt mà bảng điểm không bắt được, như một giờ kẹt xe mỗi chiều hay những cuộc họp kéo dài đến tối.
Những sai lầm hay gặp khi chọn giữa hai lời mời
Người có hai lời mời thường ở thế tốt, nhưng cũng dễ mắc vài lỗi quen thuộc khiến lựa chọn sau này thành tiếc nuối:
- Chọn theo ấn tượng buổi phỏng vấn cuối. Buổi phỏng vấn gần nhất thường được nhớ rõ nhất và chấm cao hơn. Ghi chép ngay sau mỗi buổi giúp so công bằng hơn.
- So lương tháng thay vì tổng thu nhập năm. Hai gói khác cấu trúc thưởng, phụ cấp, bảo hiểm có thể đảo thứ tự khi quy về năm.
- Bỏ qua người quản lý trực tiếp. Chọn theo tên tuổi công ty mà không tìm hiểu người mình sẽ làm việc hằng ngày.
- Đánh giá thấp rủi ro của công ty nhỏ hoặc mới. Sự hào hứng của buổi gặp nhà sáng lập dễ làm quên câu hỏi công ty còn đủ tiền hoạt động bao lâu.
- Đánh giá thấp cái giá của sự nhàm. Chọn chỗ an toàn hơn nhưng làm lại đúng việc cũ, rồi một năm sau lại đi tìm việc.
- Để thời hạn của một bên quyết định thay mình. Nhận vội vì bị giục, khi chỉ cần xin thêm vài ngày là đủ thông tin.
Mỗi lỗi trên đều có cách chặn đơn giản: ghi chép sau mỗi buổi, quy về năm, xin gặp quản lý, hỏi về tình hình tài chính, hình dung một ngày làm việc cụ thể sau một năm, và xin thêm thời gian khi cần. Bảng chấm chỉ có ích khi đầu vào của nó đủ và trung thực.
Xin thêm thời gian và nói chuyện với hai bên
Khi lời mời đến không cùng lúc, bạn có thể cần xin thêm thời gian từ công ty đến trước, hoặc báo cho công ty đang chờ rằng mình có lời mời khác:
- Xin thời gian một cách cụ thể. "Em rất quan tâm vị trí này và muốn trả lời trong tuần sau, vì em đang hoàn tất một quy trình khác. Anh/chị có thể chờ đến thứ Sáu không?" Nói thật, có mốc cụ thể.
- Báo cho công ty đang chờ. Nếu bạn thích công ty chưa có kết quả hơn, có thể báo rằng mình đã nhận một lời mời và cần trả lời trước một ngày nhất định. Nhiều công ty sẽ đẩy nhanh quy trình.
- Không đấu giá hai bên. Đưa con số của công ty này cho công ty kia để ép nhiều vòng thường làm cả hai mất thiện cảm. Một lần nói thông tin trung tính là đủ.
- Từ chối lời mời không chọn sớm và lịch sự. Cảm ơn, nói ngắn gọn rằng bạn đã chọn hướng khác. Giữ quan hệ tốt; vài năm sau có thể bạn sẽ gặp lại họ.
Nếu một công ty gây áp lực trả lời ngay trong vài giờ và không chịu chờ thêm ngày nào, đó cũng là thông tin về cách công ty làm việc. Không có nghĩa là phải từ chối, nhưng nên ghi nhận khi chấm tiêu chí.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chọn công ty trả cao hơn khi các yếu tố khác ngang nhau?
Nếu thật sự ngang nhau sau khi đã chấm kỹ, thu nhập cao hơn là lý do hợp lý. Nhưng nên kiểm lại xem các yếu tố có thật ngang nhau không, hay bạn chưa có đủ thông tin về một bên. Thiếu thông tin thường bị chấm mặc định là trung bình.
Có nên nói với công ty A về mức lương của công ty B?
Được, ở mức trung tính, nếu bạn thật sự muốn làm ở A hơn và muốn họ cân nhắc điều chỉnh. Không nên phóng đại con số, và không nên làm vậy nhiều vòng. Một số người chọn chỉ nói rằng mình có lời mời khác mà không nêu số.
Đã nhận lời một công ty rồi mới có lời mời tốt hơn thì sao?
Đây là tình huống khó về đạo đức nghề nghiệp. Nếu chưa ký hợp đồng, bạn có thể rút lại nhưng nên báo sớm, lịch sự, chấp nhận ảnh hưởng đến quan hệ. Nếu đã ký, cần đọc kỹ điều khoản và cân nhắc kỹ hơn; uy tín trong ngành có giá trị lâu dài.
Bảng chấm nói một đằng, cảm giác nói một nẻo thì nghe theo đâu?
Dùng sự chênh lệch đó làm câu hỏi. Có thể cảm giác đang phản ánh một tiêu chí chưa viết ra, hoặc đang bị kéo bởi một yếu tố nhất thời như ấn tượng buổi phỏng vấn. Viết ra vì sao mình nghiêng về bên kia, rồi xem lý do đó có đáng đưa vào bảng không.
Công ty khởi nghiệp trả cổ phần, công ty lớn trả tiền mặt cao hơn, chọn sao?
Tính phần tiền mặt trước, coi cổ phần như phần cộng thêm có thể bằng không. Nếu bạn chịu được mức tiền mặt thấp hơn trong vài năm và coi trọng cơ hội học, công ty khởi nghiệp có thể đáng thử. Nếu cần ổn định tài chính, đừng để cổ phần bù cho khoảng thiếu.