Khi đang thất nghiệp, mạng lưới quan hệ có ích nhất nếu bạn nói thật về tình trạng của mình, nói rõ loại việc đang tìm, và nhờ những việc cụ thể, nhỏ, dễ làm: giới thiệu một người, chuyển một hồ sơ, góp ý một bản CV. Người quen thường muốn giúp, nhưng không biết giúp gì khi nhận một câu chung chung như "có việc gì thì nhớ tới em nhé".
Đây cũng là lúc nhiều người ngại mở lời nhất: sợ bị thương hại, sợ làm phiền, sợ bị đánh giá. Bài này nói về những ngày tìm việc qua mạng lưới khi chưa có việc: cách báo tin, câu giới thiệu ngắn, nhờ ai và nhờ gì, nhịp hằng tuần, cách đáp lại khi được giúp, và giữ tinh thần lẫn phẩm giá trong quá trình đó. Kế hoạch tìm việc tổng thể và thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp là chủ đề riêng.
Vì sao lúc này mạng lưới quan trọng hơn bao giờ hết
Khi có việc, bạn có thời gian chọn lựa và có một vị trí để từ đó nói chuyện. Khi chưa có việc, mỗi tuần trôi qua tốn tiền, và nộp đơn qua các kênh chung thường chậm, nhiều vòng, ít phản hồi. Mạng lưới rút ngắn quá trình đó: một lời giới thiệu đưa hồ sơ của bạn tới đúng người đọc, một thông tin sớm giúp bạn ứng tuyển trước khi tin được đăng rộng.
Nhiều vị trí, nhất là ở cấp chuyên viên cao và quản lý, được lấp bằng người quen giới thiệu trước khi kịp đăng tin. Người đang tìm việc mà chỉ dựa vào tin tuyển dụng công khai sẽ thấy ít cơ hội hơn thực tế đang có.
Mạng lưới cũng cho bạn thứ khác ngoài cơ hội: thông tin về thị trường, góp ý cho hồ sơ, và đơn giản là những cuộc trò chuyện giữ bạn khỏi cảm giác bị cô lập. Người tìm việc một mình, ngày nào cũng ngồi trước máy gửi đơn, thường mệt nhanh hơn người có vài cuộc cà phê mỗi tuần.
Báo tin thế nào để người khác muốn giúp
Nói thật, ngắn, không biện hộ. Một hai câu là đủ: "Vị trí của em bị cắt trong đợt tái cơ cấu tháng trước" hay "Em đã nghỉ ở công ty cũ và đang tìm việc mới". Không cần kể chi tiết ai đúng ai sai. Người nghe thấy bạn bình tĩnh thì sẵn lòng giúp hơn.
Nói rõ đang tìm gì. Loại vị trí, cấp bậc, ngành, khu vực. "Em tìm vị trí trưởng nhóm kế hoạch ở các công ty sản xuất hàng tiêu dùng khu vực phía Nam" giúp người nghe lục trí nhớ ngay. "Em tìm việc gì cũng được" khiến họ không biết bắt đầu từ đâu.
Nói bạn mang tới điều gì. Một câu về thế mạnh: "Em có sáu năm làm kế hoạch, từng rút ngắn thời gian tồn kho ở công ty cũ." Người giới thiệu cần một câu như vậy để chuyển cho người khác.
Báo theo từng nhóm, không phát loa. Nhắn riêng cho người thân quen trong nghề trước, rồi mới đăng thông báo chung trên mạng nghề nghiệp nếu bạn thấy thoải mái. Một tin nhắn riêng được đọc kỹ hơn một bài đăng.
Câu giới thiệu ngắn: trước và sau khi chỉnh
Câu giới thiệu là thứ bạn sẽ nói hàng chục lần trong vài tuần. Viết ra và chỉnh cho gọn đáng công hơn bạn nghĩ:
| Thành phần | Bản chưa chỉnh | Bản đã chỉnh |
|---|---|---|
| Tình trạng | Dạo này em hơi khó khăn, công ty cũ cắt giảm nên em phải nghỉ | Vị trí của em bị cắt trong đợt tái cơ cấu tháng trước |
| Kinh nghiệm | Em làm nhiều thứ lắm, kế toán, hành chính, cả nhân sự | Em có bảy năm kế toán tổng hợp, ba năm gần nhất phụ trách đóng sổ và báo cáo thuế |
| Mục tiêu | Em tìm việc gì ổn định là được | Em tìm vị trí kế toán trưởng hoặc phó phòng ở doanh nghiệp vừa |
| Lời nhờ | Có gì anh nhớ tới em | Anh có quen ai làm kế toán trưởng ở các công ty phân phối không, em muốn hỏi chuyện nghề |
Bản đã chỉnh không hề lạnh lùng hơn; nó chỉ dễ hành động hơn. Người nghe có thể giúp ngay trong cuộc trò chuyện, thay vì gật đầu rồi quên. Đọc to câu giới thiệu vài lần cho quen, để khi nói không bị ngập ngừng hay kể dài.
Nhờ ai, nhờ gì
Mỗi người trong mạng lưới giúp được một kiểu việc khác nhau. Nhờ đúng việc cho đúng người giúp bạn không làm phiền ai và được giúp thật:
- Đồng nghiệp, sếp cũ: làm người tham chiếu, giới thiệu vào công ty họ đang làm, gợi ý người bạn nên gặp.
- Người cùng nghề ở công ty khác: thông tin về vị trí sắp mở, tình hình tuyển dụng của ngành, góp ý cho hồ sơ.
- Bạn bè, người thân ngoài nghề: ít giới thiệu được việc trực tiếp, nhưng có thể quen người trong ngành bạn cần; nhờ họ kết nối một người cụ thể.
- Cựu sinh viên, hội nghề: buổi cà phê hỏi chuyện nghề, thông tin về công ty cụ thể.
- Người đã từng thất nghiệp và tìm được việc: kinh nghiệm thực tế, động viên đúng kiểu.
Điều nên tránh là nhờ cùng một người quá nhiều việc trong thời gian ngắn, hoặc nhờ người ít quen giới thiệu bạn như thể họ biết rõ năng lực của bạn. Mỗi lời nhờ nên làm được trong mười lăm phút. Bên cạnh đó, có thể theo dõi các vị trí đang tuyển theo ngành trên mangvieclam.com rồi hỏi người quen xem có ai làm ở những công ty đó không.
Nhịp một tuần tìm việc qua mạng lưới
Không có lịch đi làm, thời gian dễ trôi. Một nhịp tuần đều đặn giúp vừa có tiến độ vừa không kiệt sức:
- Đầu tuần: lập danh sách năm bảy người sẽ liên hệ trong tuần, ghi rõ nhờ gì ở từng người.
- Mỗi ngày: một hai tin nhắn hoặc cuộc gọi mới, cộng một tin theo dõi những người đã liên hệ trước đó.
- Hai ba lần mỗi tuần: một cuộc gặp trực tiếp hoặc cuộc gọi video hỏi chuyện nghề.
- Một lần mỗi tuần: dự một buổi sinh hoạt của hội nghề, sự kiện ngành, hoặc gặp một nhóm cựu nhân viên.
- Cuối tuần: cập nhật bảng theo dõi: đã liên hệ ai, kết quả, việc cần làm tiếp; và nghỉ thật một ngày.
Bảng theo dõi đơn giản gồm tên, quen qua đâu, ngày liên hệ, đã nhờ gì, kết quả, ngày liên hệ lại. Sau vài tuần, nó giúp bạn thấy kênh nào hiệu quả, và tránh nhắn trùng hay quên cảm ơn ai đó.
Giữ phẩm giá và tinh thần
Bạn không xin bố thí. Bạn đang tìm một chỗ để đóng góp năng lực, và người giới thiệu bạn cũng đang giúp chính công ty họ tìm người. Nhìn như vậy giúp bạn mở lời bớt ngại.
Chấp nhận lời từ chối và im lặng. Nhiều tin nhắn sẽ không được trả lời. Đó thường là vì người nhận bận, không phải vì họ coi thường bạn. Nhắc một lần, rồi chuyển sang người khác.
Giúp lại ngay cả khi đang thất nghiệp. Giới thiệu hai người quen cho nhau, chia sẻ thông tin một vị trí không hợp với bạn nhưng hợp với người khác. Việc này giữ cho bạn cảm giác mình vẫn có ích, và giữ quan hệ hai chiều.
Giữ nhịp sinh hoạt. Dậy đúng giờ, có giờ làm việc cố định cho việc tìm việc, vận động mỗi ngày. Nếu buồn bã, mất ngủ kéo dài và ảnh hưởng sinh hoạt, nên tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Những lời nhờ dễ làm hỏng quan hệ
Gửi CV kèm một câu "anh xem giúp em". Người nhận không biết xem để làm gì: góp ý, chuyển cho ai, hay tìm vị trí nào. Mỗi lần gửi CV nên kèm một yêu cầu cụ thể và một lý do vì sao chọn họ.
Nhờ hàng loạt cùng một tin nhắn. Tin nhắn dán giống hệt gửi cho năm mươi người dễ bị nhận ra, và người nhận thấy mình chỉ là một cái tên trong danh sách. Năm tin nhắn viết riêng hiệu quả hơn năm mươi tin nhắn chung.
Nhờ người ít quen "bảo lãnh" cho mình. Đề nghị người chỉ gặp bạn một lần giới thiệu bạn như một ứng viên tốt đặt họ vào thế khó. Nhờ họ chỉ người phụ trách, hoặc kể về công ty, là đủ.
Trách móc khi không được giúp. Một câu "em nhờ mãi mà anh không giúp" có thể khép hẳn cánh cửa với người đó và với cả những người họ quen.
Kể lể quá nhiều về hoàn cảnh. Chia sẻ vừa đủ để người khác hiểu là tốt; biến mỗi cuộc gặp thành buổi kể khổ khiến người nghe khó xử và ngại gặp lại.
Khi đã có việc
Báo tin cho tất cả những người đã giúp bạn, kể cả người chỉ trả lời một tin nhắn. Một lời cảm ơn cụ thể, nói rõ ai đã giúp điều gì, khép lại vòng giúp đỡ một cách đẹp, và khiến họ sẵn lòng giúp người khác. Với những người bạn từng hẹn gặp nhưng chưa kịp, nhắn rằng bạn đã có việc và vẫn muốn giữ liên lạc, để quan hệ vừa mở không bị đứt ngang.
Người giới thiệu trực tiếp xứng đáng một lời cảm ơn riêng, có thể là một bữa ăn hay một món quà nhỏ tuỳ quan hệ. Quan trọng hơn quà là việc bạn giữ liên lạc và giúp lại khi họ cần.
Cuối cùng, nhớ cảm giác của những tuần tìm việc. Khi một người quen nhắn cho bạn rằng họ vừa mất việc, bạn sẽ biết một câu trả lời nhanh, một lời giới thiệu cụ thể có ý nghĩa thế nào với họ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên giấu chuyện đang thất nghiệp với người quen?
Giấu khiến người quen không thể giúp bạn. Nói thật một cách bình tĩnh, kèm loại việc đang tìm, thường nhận được nhiều sự giúp đỡ hơn bạn nghĩ. Chỉ cần chọn kênh phù hợp: nhắn riêng cho người thân quen trước, thông báo rộng sau.
Đăng lên mạng nghề nghiệp là đang tìm việc có ảnh hưởng xấu không?
Thường không, nếu bài viết bình tĩnh, nêu rõ kinh nghiệm và vị trí bạn tìm, không trách móc công ty cũ. Nhiều nhà tuyển dụng và người quen phản hồi những bài như vậy. Cân nhắc nếu bạn đang thương lượng thoả thuận với công ty cũ.
Nhờ người quen giới thiệu mà bị từ chối thì sao?
Cảm ơn và không hỏi lý do. Có thể họ không tiện, không đủ hiểu năng lực của bạn, hoặc công ty họ có quy định riêng. Giữ quan hệ bình thường, họ vẫn có thể giúp bạn theo cách khác sau này.
Thất nghiệp lâu có nên nhận việc thấp hơn qua người quen giới thiệu?
Tuỳ hoàn cảnh tài chính và mức chênh lệch. Một vị trí thấp hơn một bậc ở nơi tốt có thể là bước đệm hợp lý. Hãy nói thật với người giới thiệu về kỳ vọng của bạn để không làm họ khó xử nếu bạn rời đi sớm.
Có nên đi sự kiện ngành khi đang không có việc?
Nên, và khi giới thiệu chỉ cần nói ngắn bạn đang tìm cơ hội mới ở mảng nào. Nhiều người ở sự kiện từng trải qua giai đoạn tương tự và sẵn lòng chia sẻ thông tin. Chọn sự kiện miễn phí hoặc chi phí thấp nếu cần tiết kiệm.