Với người đi làm, hội nghề nghiệp và câu lạc bộ ngành có ích nhất khi bạn góp sức chứ không chỉ đóng phí: nhận một việc nhỏ trong ban tổ chức, chia sẻ một tình huống thật ở buổi sinh hoạt, hoặc giúp người mới vào nghề. Người đóng góp được nhiều người biết đến qua chính công việc họ làm cho hội, còn người chỉ tham dự thường ra về với vài tấm danh thiếp và rất ít quan hệ thật.
Bài này viết cho cá nhân đang đi làm muốn tham gia một cộng đồng nghề: các loại hội và câu lạc bộ, cách chọn chỗ đáng bỏ thời gian, ba mức tham gia từ nhẹ đến sâu, những gì có thể kỳ vọng một cách thực tế, và ranh giới giữa tư cách cá nhân với công ty bạn đang làm. Chuyện doanh nghiệp có nên vào hiệp hội ngành hàng là một câu hỏi khác, không bàn ở đây.
Các loại cộng đồng nghề nghiệp người đi làm hay gặp
Hội nghề nghiệp chính thức. Tổ chức của những người hành nghề một lĩnh vực như kế toán, kiểm toán, kiến trúc, kỹ sư, nhân sự, có điều lệ, hội phí và thường có hoạt động đào tạo liên tục. Một số nghề có tổ chức cấp chứng chỉ quốc tế đặt chi hội ở Việt Nam. Giá trị chính là chuẩn mực nghề, cập nhật quy định và mạng lưới người cùng nghề ở nhiều công ty.
Câu lạc bộ theo vai trò. Nhóm người cùng chức năng như câu lạc bộ giám đốc tài chính, trưởng phòng nhân sự, quản lý chuỗi cung ứng. Thường nhỏ, sinh hoạt định kỳ, trao đổi thẳng thắn hơn. Giá trị nằm ở việc nghe người cùng vị trí ở công ty khác giải quyết cùng một vấn đề ra sao.
Cộng đồng kỹ thuật, chuyên môn mở. Nhóm gặp mặt định kỳ quanh một công nghệ, một phương pháp, một công cụ, thường miễn phí, do người làm nghề tự tổ chức. Rất phổ biến trong ngành công nghệ thông tin, thiết kế, phân tích dữ liệu.
Câu lạc bộ ngành của trường hoặc của khu vực. Ví dụ câu lạc bộ cựu sinh viên theo ngành, nhóm doanh nhân trẻ một tỉnh thành. Phạm vi rộng hơn, quan hệ đa dạng hơn nhưng chuyên môn loãng hơn.
Chọn hội đáng bỏ thời gian
Thời gian của người đi làm có hạn, nên một hai cộng đồng tham gia sâu tốt hơn năm sáu cộng đồng ghé qua. Bảng dưới gợi ý những gì nên quan sát trong vài buổi đầu:
| Tiêu chí | Dấu hiệu tốt | Dấu hiệu đáng ngại |
|---|---|---|
| Ai đang tham gia | Người làm nghề thật ở nhiều công ty, nhiều cấp | Chủ yếu người bán dịch vụ, khoá học cho hội viên |
| Nội dung sinh hoạt | Tình huống thật, trao đổi hai chiều | Diễn giả nói một chiều, cuối buổi chào bán |
| Nhịp hoạt động | Đều đặn, có lịch rõ | Lúc rầm rộ lúc im hẳn, phụ thuộc một người |
| Người mới được đón thế nào | Có người giới thiệu, được mời góp sức | Đứng ngoài các nhóm đã quen nhau |
| Chi phí | Hội phí rõ, dùng minh bạch | Phí nhiều tầng, quyền lợi mơ hồ |
Đi thử hai ba buổi trước khi đóng hội phí hoặc nhận vai trò. Nói chuyện với vài hội viên lâu năm, hỏi họ nhận được gì sau một hai năm tham gia. Câu trả lời cụ thể như "quen được mấy anh chị trưởng phòng ở các nhà máy cùng khu, khi cần hỏi gì đều gọi được" đáng tin hơn những lời giới thiệu chung chung về sứ mệnh của hội.
Ba mức tham gia, từ nhẹ đến sâu
Không cần nhảy vào ban điều hành ngay. Đi theo ba mức giúp bạn thử mức độ hợp với hội trước khi cam kết nhiều thời gian:
- Mức một, tham dự có chủ đích. Đi đều đặn vài buổi, mỗi buổi đặt mục tiêu nói chuyện kỹ với hai người, và nhớ ghi lại họ làm gì. Người ta nhận ra người đi đều, không nhận ra người đến một lần.
- Mức hai, nhận một việc nhỏ. Ghi chép tóm tắt buổi sinh hoạt gửi lại cho hội viên, đón người mới, lo phần đăng ký. Những việc nhỏ này đặt bạn vào vị trí gặp gần như tất cả mọi người, và cho thấy bạn đáng tin.
- Mức ba, đóng góp chuyên môn. Chia sẻ một tình huống bạn đã xử lý, dẫn một buổi thảo luận nhỏ, viết một tài liệu hướng dẫn cho hội viên mới. Đây là lúc người cùng nghề biết đến năng lực của bạn chứ không chỉ biết mặt.
Nhiều người tham gia hội nhiều năm mà chỉ ở mức một, rồi kết luận hội không có ích. Phần lớn giá trị của một cộng đồng nghề đến với những người ở mức hai và mức ba, vì họ là người được nhớ tới khi có cơ hội, khi có ai hỏi "biết ai làm giỏi mảng này không".
Lần đầu chia sẻ chuyên môn ở hội: chọn đề và chuẩn bị
Bước lên mức ba thường bắt đầu bằng một buổi chia sẻ ngắn. Không cần là chuyên gia hàng đầu; người nghe ở hội muốn nghe một tình huống thật hơn là một bài giảng:
- Chọn một vấn đề cụ thể bạn đã xử lý, ví dụ rút ngắn thời gian chốt sổ cuối tháng, giảm tỷ lệ hàng trả lại, triển khai một phần mềm cho nhóm hai mươi người. Đề hẹp dễ kể sâu hơn đề rộng.
- Kể theo trình tự bối cảnh, cách làm, kết quả, điều sẽ làm khác. Phần cuối thường được hỏi nhiều nhất, vì nó cho người nghe bài học họ dùng được.
- Che thông tin công ty: đổi số liệu thành tỷ lệ hoặc ví dụ giả định, bỏ tên khách hàng, đối tác. Nếu không chắc, hỏi sếp trước khi trình bày.
- Giữ trong hai mươi đến ba mươi phút, dành nhiều thời gian cho hỏi đáp. Ở hội nghề, phần trao đổi thường có giá trị hơn phần trình bày.
- Gửi lại tóm tắt cho ban tổ chức sau buổi, kèm cách liên lạc nếu ai muốn hỏi thêm.
Sau một buổi chia sẻ như vậy, bạn không còn là "một hội viên" mà là "người đã làm được việc X". Đó là cách người cùng nghề nhớ tới nhau, và là lý do khi ai đó cần người hiểu việc X, tên bạn được nhắc.
Kỳ vọng thực tế: hội đem lại gì và không đem lại gì
Hội nghề đem lại ba thứ khá chắc chắn cho người tham gia nghiêm túc. Thứ nhất là góc nhìn so sánh: biết công ty khác làm cùng một việc thế nào, mức độ phổ biến của một vấn đề mình đang gặp. Thứ hai là cập nhật: thay đổi quy định, công cụ, chuẩn mực mới thường được bàn ở hội sớm hơn khi bạn tự tìm hiểu. Thứ ba là những người có thể gọi điện hỏi khi gặp vấn đề khó mà đồng nghiệp trong công ty không ai từng gặp.
Hội thường không đem lại việc làm ngay, và không nên tham gia với kỳ vọng đó. Cơ hội nghề nghiệp có đến, nhưng đến chậm, qua những người đã biết bạn một thời gian. Người tham gia chỉ để tìm việc thường dễ nhận ra, và lời nhờ của họ ít được đáp lại.
Hội cũng không thay được việc học bài bản. Một buổi chia sẻ một tiếng giúp bạn biết vấn đề tồn tại, nhưng để làm được, bạn vẫn cần khoá học, sách, hoặc dự án thật.
Về thời gian, một nhịp hợp lý cho người đi làm là một buổi sinh hoạt mỗi tháng, cộng vài giờ cho việc nhận góp sức. Nhiều hơn mức đó dễ ảnh hưởng tới công việc chính hoặc gia đình.
Tư cách cá nhân và công ty: giữ ranh giới
Bạn nói với tư cách ai. Khi chia sẻ ở hội, hãy rõ ràng bạn đang nói ý kiến cá nhân hay đại diện công ty. Nếu công ty có quy định về phát ngôn, đọc trước khi nhận lời làm diễn giả.
Thông tin không được mang ra. Tên khách hàng, số liệu kinh doanh, giá mua bán, kế hoạch chưa công bố, tranh chấp đang diễn ra. Tình huống có thể kể, nhưng thay đổi chi tiết để không ai nhận ra công ty nào, khách nào.
Chuyện giá cả và đối thủ. Ở các câu lạc bộ có nhiều người từ công ty cạnh tranh, tránh bàn về giá bán, phân chia khách hàng hay kế hoạch kinh doanh. Ngoài chuyện bảo mật, những trao đổi kiểu này còn có thể chạm tới quy định về cạnh tranh.
Xin công ty hỗ trợ. Nếu hội có ích cho công việc, có thể đề xuất công ty tài trợ hội phí hoặc cho phép dùng giờ làm để dự một số buổi, đổi lại bạn chia sẻ lại những gì học được cho nhóm. Đề xuất có lợi rõ cho nhóm thường dễ được duyệt.
Những điều nên tránh ở cộng đồng nghề
Biến hội thành nơi chào hàng. Giới thiệu sản phẩm, dịch vụ hay khoá học của mình trong buổi sinh hoạt, nhắn riêng cho từng hội viên để bán hàng. Đây là lý do số một khiến người làm nghề thật rời khỏi một cộng đồng.
Nhận việc rồi bỏ dở. Nhận lo đăng ký rồi không làm, hứa viết tóm tắt rồi quên. Trong một cộng đồng nhỏ, tiếng không giữ lời đi nhanh hơn tiếng làm tốt.
Kéo bè, bàn chuyện bầu bán. Hội nào lâu năm cũng có những chuyện nội bộ. Người mới nên đứng ngoài, tập trung vào hoạt động chuyên môn, ít nhất cho tới khi hiểu rõ lịch sử của hội.
Xin việc lộ liễu. Nói với mọi người mình đang tìm việc ngay từ buổi đầu, hoặc gửi CV cho cả nhóm. Khi đã quen, nói với vài người tin cậy rằng bạn đang tìm hướng mới sẽ hiệu quả hơn nhiều.
Nói xấu công ty cũ hay đồng nghiệp. Người nghe có thể quen chính những người đó. Ngành nào cũng nhỏ, và những câu chuyện kiểu này thường quay về tai người được nhắc.
Câu hỏi thường gặp
Mới đi làm vài năm có nên tham gia hội nghề nghiệp?
Nên, nếu chọn được hội có nhiều người làm nghề thật và có hoạt động phù hợp mức kinh nghiệm của bạn. Người trẻ thường có lợi thế ở mức hai: sẵn lòng nhận việc tổ chức, và nhờ đó được làm quen với những người nhiều kinh nghiệm hơn.
Hội phí có đáng không?
Tính xem bạn dùng được bao nhiêu hoạt động trong năm: số buổi sinh hoạt, đào tạo, tài liệu. Nếu chỉ đi một hai buổi thì nhiều khi không đáng. Đi thử trước khi đóng phí, và hỏi công ty có hỗ trợ không.
Người hướng nội có hợp với câu lạc bộ ngành không?
Có, nhất là khi nhận một việc cụ thể như ghi chép, lo đăng ký hay chuẩn bị tài liệu. Có việc để làm giúp người hướng nội tương tác tự nhiên hơn so với đứng giữa phòng tìm người để bắt chuyện.
Tham gia hội có bị công ty hiện tại nghĩ là đang tìm việc?
Thường không, vì tham gia cộng đồng nghề là hoạt động phát triển chuyên môn bình thường. Chia sẻ cởi mở với sếp những gì bạn học được ở hội, và giữ ranh giới về thông tin công ty, là cách tránh hiểu lầm.
Nên tham gia bao nhiêu hội cùng lúc?
Một hai cộng đồng tham gia sâu thường có ích hơn nhiều cộng đồng chỉ ghé qua. Có thể chọn một hội chuyên môn chính và một nhóm rộng hơn như câu lạc bộ theo khu vực, rồi điều chỉnh sau một năm.