Chán việc chỉ nên dẫn tới đổi công ty khi cái làm bạn chán gắn với chính chỗ làm: một người sếp không thay đổi, đường lên cấp bị chặn, đãi ngộ lệch xa mặt bằng, hoặc giá trị của công ty đi ngược giá trị của bạn. Nếu cái chán đến từ bản thân công việc đã thành lặp lại, từ một giai đoạn mệt mỏi trong đời sống, hay từ chính nghề bạn đang làm, thì mang nó sang công ty mới, vài tháng sau nó sẽ quay lại nguyên vẹn, chỉ khác là bạn đã mất thâm niên và quan hệ ở chỗ cũ.
Vì vậy câu hỏi đúng không phải "có nên đi không" mà là "mình đang chán cái gì". Bài này chia cái chán thành năm nguồn, đưa ra bảng xem nguồn nào đổi công ty giải quyết được, cách ghi chép hai tuần để biết chắc, những thứ nên thử sửa ngay tại chỗ, và các dấu hiệu cho thấy ra đi mới là quyết định tỉnh táo.
Cái chán thường đến từ năm nguồn khác nhau
Bản thân nhiệm vụ đã hết thứ để học. Sau hai ba năm làm cùng một loại việc, nhiều người đạt tới điểm làm được mà không cần nghĩ. Bảng đối chiếu cuối tháng, bộ hồ sơ thầu, quy trình chăm khách quen đều đã thuộc lòng. Lúc đầu cảm giác thành thạo dễ chịu, về sau nó thành trống rỗng. Đây là cái chán của sự lặp lại, và nó gắn với vai trò hơn là với công ty.
Người quản lý trực tiếp. Rất nhiều người nói "chán công ty" nhưng khi kể chi tiết thì gần như mọi câu chuyện đều xoay quanh một người: giao việc mơ hồ, nhận công, không bảo vệ nhóm, hay thay đổi ý kiến. Sếp trực tiếp quyết định phần lớn trải nghiệm đi làm hằng ngày, nên một người sếp tệ có thể làm hỏng một công việc vốn hợp với bạn.
Văn hoá và giá trị của tổ chức. Cách công ty đối xử với khách hàng, cách xử lý sai sót, mức độ chấp nhận làm tắt hoặc làm sai quy định. Khi bạn thường xuyên phải làm điều mình thấy không đúng, mệt mỏi đến từ sự giằng co bên trong chứ không từ khối lượng việc.
Đãi ngộ và đường tiến. Lương đứng yên trong khi trách nhiệm tăng, người mới vào nhận cao hơn người cũ, vị trí phía trên không bao giờ trống. Cái chán ở đây là cảm giác cố gắng không dẫn tới đâu.
Đời sống ngoài công việc. Thiếu ngủ kéo dài, con nhỏ, cha mẹ ốm, chuyện tiền bạc, sức khoẻ đi xuống. Khi năng lượng cạn, việc gì cũng thấy nặng. Đổi công ty lúc này thường làm mọi thứ nặng hơn, vì chỗ mới đòi hỏi học lại từ đầu và chứng minh lại bản thân.
Nguồn chán nào đổi công ty giải quyết được, nguồn nào đi theo bạn
Bảng dưới không phải phán quyết mà là điểm xuất phát để tự hỏi. Cột cuối là những thứ đáng thử trước khi nộp đơn ở nơi khác, vì chúng rẻ hơn nhiều so với một lần chuyển việc:
| Nguồn chán | Đổi công ty có giải quyết không | Thử gì trước khi đi |
|---|---|---|
| Việc lặp lại, hết học | Một phần, nếu chỗ mới giao việc khó hơn; nếu cùng vai trò thì chỉ tạm thời | Xin dự án mới, nhận phần việc khó hơn, luân chuyển nội bộ |
| Sếp trực tiếp | Thường có, nhưng chỗ mới cũng có sếp chưa biết rõ | Nói thẳng một lần về cách làm việc, xin chuyển nhóm |
| Văn hoá, giá trị | Có, nếu tìm hiểu kỹ chỗ mới | Ít thứ để thử; ghi lại các tình huống cụ thể |
| Đãi ngộ, đường tiến | Có, nếu thị trường thật sự trả cao hơn | Đề xuất có số liệu, hỏi rõ điều kiện lên cấp |
| Đời sống, sức khoẻ | Thường không, có khi tệ hơn | Nghỉ phép thật, giảm việc tạm thời, gặp bác sĩ nếu kéo dài |
Phần lớn trường hợp là hỗn hợp hai ba nguồn. Ví dụ giả định: một nhân viên kế toán năm năm kinh nghiệm thấy chán vì việc lặp lại và vì sếp mới lên chưa tin giao việc lớn. Nguồn thứ nhất có thể sửa bằng một phần việc mới như dựng lại quy trình đóng sổ; nguồn thứ hai có thể tự thay đổi sau vài tháng khi sếp quen người. Nếu đi ngay, cả hai lợi thế đó đều mất.
Ngược lại, khi nguồn chính là giá trị bị xung đột, chẳng hạn được yêu cầu ghi nhận doanh thu sai kỳ, thì không có cách sửa nào trong tầm tay nhân viên, và đi là lựa chọn hợp lý.
Hai tuần ghi chép để biết mình đang chán cái gì
Cảm giác chán rất dễ bị bóp méo bởi ngày tệ nhất trong tuần. Một cuốn sổ nhỏ hoặc ghi chú trên điện thoại trong mười ngày làm việc cho bức tranh thật hơn nhiều:
- Ghi ba lần mỗi ngày, vào giữa buổi sáng, sau bữa trưa và cuối giờ: đang làm việc gì, năng lượng từ 1 đến 5, có ai liên quan không.
- Đánh dấu những khoảnh khắc thấy hứng thú, dù rất nhỏ. Cái gì làm thời gian trôi nhanh? Thường đó là dấu vết của loại việc bạn nên làm nhiều hơn.
- Cuối mỗi tuần đếm lại: điểm thấp tập trung vào loại việc nào, vào người nào, vào thời điểm nào. Năng lượng thấp đều suốt ngày bất kể việc gì thường là dấu hiệu của mệt mỏi cơ thể, không phải của công việc.
- Tách "chán việc" với "chán người". Nếu cùng một loại việc mà làm với nhóm này thì ổn, với người kia thì nặng nề, vấn đề nằm ở quan hệ.
- Nhớ lại thời điểm bạn từng thích công việc này và viết ra điều gì đã thay đổi từ đó: phạm vi việc, sếp, cơ cấu, hay bản thân bạn.
Sau hai tuần, viết một câu duy nhất bắt đầu bằng "Mình chán vì…". Nếu câu đó nhắc đến công ty, sếp hoặc đường tiến, đổi công ty là một phương án nghiêm túc. Nếu câu đó nhắc tới bản chất nghề, thì đổi công ty không đủ, và câu chuyện đổi nghề cần một quá trình thử nghề riêng, dài hơn nhiều.
Thử sửa tại chỗ: những thứ đổi được mà không cần đổi chỗ
Nhiều người bỏ qua bước này vì nghĩ rằng đề xuất với sếp là vô ích. Nhưng một cuộc nói chuyện thẳng về phạm vi việc tốn rất ít so với cả quá trình tìm việc, phỏng vấn, thử việc và làm quen ở nơi mới. Cách nói hiệu quả thường xoay quanh một đề xuất cụ thể: "Em muốn nhận thêm phần dựng báo cáo quản trị cho phòng kinh doanh, phần đối chiếu công nợ em có thể chuyển dần cho bạn mới." Đề xuất có phương án thay thế dễ được nghe hơn một lời than "em thấy công việc không còn thử thách".
Luân chuyển nội bộ là lựa chọn bị đánh giá thấp. Ở các công ty có nhiều phòng ban hoặc chi nhánh, chuyển sang nhóm khác giữ lại được thâm niên, quan hệ, hiểu biết về hệ thống, trong khi vẫn đổi được sếp và loại việc. Hỏi phòng nhân sự xem có cơ chế ứng tuyển nội bộ không, và điều kiện là gì.
Với nguồn chán đến từ mệt mỏi, việc đầu tiên là nghỉ thật: dùng ngày phép năm liên tục vài ngày, không kiểm tra thư công việc. Nếu sau kỳ nghỉ cảm giác vẫn y nguyên, vấn đề sâu hơn mệt mỏi. Nếu nó nhẹ đi rõ rệt, có thể bạn cần giảm tải chứ không cần chỗ mới.
Đặt cho giai đoạn thử sửa một thời hạn, chẳng hạn hai đến ba tháng, và viết ra điều gì phải thay đổi thì bạn ở lại. Thời hạn ngăn việc "thử thêm chút nữa" kéo dài thành vài năm.
Khi nào đổi công ty là quyết định tỉnh táo
Có những tình huống mà thử sửa tại chỗ gần như không có cơ hội. Gặp một hoặc nhiều trường hợp dưới đây, chuẩn bị ra đi không phải là bốc đồng:
- Sếp trực tiếp là nguồn chính và không có đường chuyển nhóm. Bạn đã nói thẳng ít nhất một lần, có ví dụ cụ thể, và không có gì thay đổi sau vài tháng.
- Bị yêu cầu làm điều sai: sai quy định, sai với khách hàng, hoặc trái với chuẩn mực nghề. Đây là nguồn chán duy nhất không nên chờ đợi.
- Đãi ngộ lệch xa thị trường và đề xuất đã bị từ chối mà không kèm lộ trình rõ ràng. Một lời "để cuối năm xem" lặp lại hai năm liền là câu trả lời.
- Công ty đi xuống thấy rõ: cắt dự án, nợ lương, người giỏi lần lượt nghỉ. Đi sớm khi còn chọn được tốt hơn đi muộn khi cả thị trường biết.
- Không còn gì để học sau một hai năm và không có vai trò nào trong công ty cho bạn bước tiếp. Ở lại lúc này là đánh đổi thời gian tốt nhất của sự nghiệp lấy sự yên ổn.
Một dấu hiệu chung của quyết định tỉnh táo là bạn mô tả được mình muốn đi tới đâu, không chỉ mô tả mình muốn rời khỏi đâu.
Những cái bẫy của quyết định đi vì chán
Chạy trốn thay vì chạy tới. Người rời đi chỉ vì muốn thoát thường chọn chỗ mới bằng tiêu chí "khác chỗ cũ": sếp khác tính, công ty khác ngành. Khác không có nghĩa là tốt hơn. Trước khi nhận lời, viết ra ba điều chỗ mới phải có, và kiểm từng điều.
Tin rằng lương cao hơn sẽ hết chán. Tăng thu nhập giải quyết được cái chán vì đãi ngộ, nhưng không giải quyết được việc lặp lại hay sếp tệ. Sau vài tháng, mức lương mới trở thành bình thường, còn công việc vẫn là công việc.
Quyết định vào lúc tệ nhất. Ngay sau một buổi họp bị phê bình, một lần bị nhận công, một tối thứ Hai làm muộn. Quyết định lớn nên đợi qua một đêm ngủ và một ngày bình thường.
Bỏ qua chi phí ra đi. Thưởng cuối năm sắp chi, quyền lợi theo thâm niên, uy tín đã tích luỹ, quan hệ với các phòng ban. Không phải lý do để ở lại, nhưng phải đặt lên bàn cân.
Dò thị trường trong lúc chưa cần quyết
Bạn không cần quyết định đi hay ở trước khi nhìn ra ngoài. Đọc tin tuyển dụng cùng vị trí trong vài tuần cho biết thị trường đang cần kỹ năng gì, công ty nào đang mở rộng, và hồ sơ của bạn đứng ở đâu. Thông tin này giúp cuộc nói chuyện với sếp có cơ sở hơn, và giúp quyết định ra đi, nếu có, dựa trên lựa chọn thật chứ không dựa trên tưởng tượng về "chỗ khác chắc tốt hơn".
Một cuộc cà phê với người quen làm ở công ty khác cùng nghề cũng cho biết nhiều điều mà tin tuyển dụng không nói: nhịp làm việc, cách sếp ở đó đối xử với người mới, những thứ họ cũng đang chán. Nghe vài câu chuyện như vậy, nhiều người nhận ra cái chán của mình là chung của cả nghề ở giai đoạn này, và điều cần đổi là vai trò chứ không phải logo công ty.
Khi muốn xem các vị trí cùng nghề đang tuyển để so với chỗ hiện tại, có thể tham khảo mangvieclam.com trước khi quyết định có nộp đơn hay không.
Câu hỏi thường gặp
Chán việc bao lâu thì nên nghỉ?
Không có mốc chung. Một cái chán kéo dài vài tuần sau dự án căng thường qua đi; một cái chán kéo dài nhiều tháng dù đã nghỉ phép và đã thử đổi phạm vi việc thì đáng xem xét nghiêm túc. Điều quan trọng hơn thời gian là bạn đã xác định được nguồn chán và đã thử sửa chưa.
Chán việc nhưng chưa có chỗ mới thì có nên nghỉ trước không?
Thường không nên, trừ khi sức khoẻ hoặc môi trường làm việc gây hại rõ rệt. Tìm việc khi đang có việc cho bạn thế mạnh khi đàm phán và không bị áp lực tiền bạc. Nếu buộc phải nghỉ trước, hãy chuẩn bị khoản dự phòng đủ sống vài tháng.
Làm sao biết mình chán việc hay chán nghề?
Hãy thử hình dung làm đúng công việc đó ở một công ty tốt hơn, với sếp tốt hơn. Nếu hình dung ấy vẫn không làm bạn thấy khá hơn, khả năng cao bạn chán chính nghề. Khi đó cần thử nghề mới qua dự án nhỏ hoặc trò chuyện với người trong nghề trước khi chuyển.
Có nên nói với sếp là mình đang chán việc không?
Nên nói về điều bạn muốn thay đổi thay vì nói "em chán". Một đề xuất cụ thể về phần việc mới, kỹ năng muốn học hoặc nhóm muốn chuyển sang dễ được nghe hơn. Chọn lúc riêng, không phải ngay sau một sự cố.
Chuyển việc nhiều lần vì chán có ảnh hưởng hồ sơ không?
Nhà tuyển dụng đọc cả chuỗi kinh nghiệm. Vài lần chuyển có lý do rõ và có thành tích ở mỗi chỗ thường không sao; nhiều lần rời đi trước khi hoàn thành một chu kỳ công việc sẽ khiến họ lo bạn sẽ lại đi sớm. Mỗi lần chuyển nên kể được bạn đi tới điều gì.