Quay về vai trò chuyên môn sau khi thử làm quản lý không phải là thất bại; đó là một quyết định sự nghiệp dựa trên dữ liệu mà ít người có được: bạn đã biết từ trải nghiệm thật mình hợp với kiểu công việc nào. Điều cần làm là phân biệt rõ mệt mỏi của giai đoạn đầu với sự không hợp thật, đề xuất với cấp trên có phương án, và kể lại giai đoạn này trong hồ sơ như một kinh nghiệm chứ không như một vết.
Ở nhiều nơi, con đường từ chuyên viên lên quản lý vẫn được coi là một chiều. Bài này bàn những gì cần cân nhắc khi muốn đi chiều ngược lại: dấu hiệu nào đáng tin, cái giá về thu nhập và vị thế, cách nói chuyện với cấp trên và với nhóm, và đường đi tiếp theo trong nghề.
Mệt của giai đoạn đầu hay không hợp thật?
Mệt của giai đoạn đầu thường giảm dần. Trong vài tháng đầu, gần như ai cũng thấy quá tải, thiếu tự tin, nhớ cảm giác làm chuyên môn. Nếu sau sáu đến mười hai tháng mọi thứ bắt đầu dễ hơn, bạn đã có vài khoảnh khắc thấy hài lòng vì nhóm tiến bộ, đó thường là mệt của người đang học.
Không hợp thật thường không giảm. Sau một năm, bạn vẫn né mọi cuộc nói chuyện khó, vẫn thấy nhẹ nhõm thật sự khi được làm chuyên môn thuần tuý, vẫn không thấy chút hứng thú nào khi người trong nhóm làm tốt nhờ mình.
Nhìn vào lý do, không chỉ cảm giác. Không hợp vì công ty không hỗ trợ, nhóm có vấn đề đặc biệt, cấp trên khó làm việc khác với không hợp vì bản thân công việc quản lý. Loại đầu có thể sửa bằng đổi môi trường; loại sau thì đổi môi trường cũng không giải quyết được.
Hỏi người ngoài. Một trưởng nhóm khác, một người cố vấn, hay chính cấp trên nếu quan hệ tốt, thường nhìn thấy rõ hơn bạn đang ở loại nào. Họ có thể đã thấy nhiều người đi qua giai đoạn tương tự.
Cái được và cái mất khi quay về
Quyết định nào cũng có giá. Bảng dưới giúp nhìn thẳng vào cả hai phía trước khi đề xuất:
| Khía cạnh | Có thể được | Có thể mất |
|---|---|---|
| Công việc hằng ngày | Làm lại việc mình giỏi và thích, nhịp làm việc rõ ràng | Ít ảnh hưởng hơn lên cách nhóm làm việc |
| Thu nhập | Ở công ty có thang chuyên gia, có thể giữ hoặc tiếp tục tăng | Ở công ty không có thang này, có thể giảm hoặc chững lại |
| Sức khoẻ, thời gian | Bớt căng thẳng vì chuyện con người, ít làm thêm giờ hơn | Tuỳ người; một số người thấy nhàm sau một thời gian |
| Vị thế, cách người khác nhìn | Được tôn trọng như chuyên gia nếu công ty coi trọng chuyên môn | Ở môi trường coi chức danh là thước đo, có người sẽ nghĩ bạn bị hạ |
| Sự nghiệp dài hạn | Đi sâu vào chuyên môn, mở đường cho vai trò chuyên gia, tư vấn | Nếu sau này muốn quản lý lại, cần giải thích giai đoạn này |
Phần thu nhập cần tìm hiểu cụ thể với nhân sự trước khi quyết. Ở công ty có thang nghề kép, tức lộ trình chuyên gia song song lộ trình quản lý, quay về chuyên môn có thể chỉ là chuyển sang nhánh khác cùng bậc. Ở nơi không có, bạn cần chuẩn bị tinh thần và tài chính cho việc thu nhập chững lại một thời gian.
Chuẩn bị trước khi đề xuất
Trước khi nói chuyện với cấp trên, vài việc chuẩn bị giúp bạn quyết định chắc hơn và đề xuất thuyết phục hơn:
- Viết ra lý do bằng ba bốn câu. Nếu không viết được rõ ràng, có thể bạn chưa chắc. Đọc lại sau vài ngày xem còn thấy đúng không.
- Tìm hiểu xem công ty đã có ai làm vậy chưa. Người đó được đối xử ra sao, giờ đang làm gì. Đây là thông tin thật nhất về cái giá bạn có thể phải trả.
- Xem lại tài chính cá nhân. Nếu thu nhập có thể giảm, tính trước bạn chịu được mức giảm nào trong bao lâu, dùng con số giả định thận trọng.
- Nghĩ trước về người kế nhiệm. Ai trong nhóm hoặc ngoài nhóm có thể dẫn nhóm, cần chuẩn bị gì. Một đề xuất có sẵn người thay khiến cấp trên bớt lo.
- Chọn thời điểm. Tránh đề xuất giữa mùa cao điểm, giữa một dự án lớn hay ngay trước kỳ đánh giá. Đầu một quý hoặc sau khi một dự án lớn khép lại thường dễ bàn hơn.
- Chuẩn bị cho trường hợp bị từ chối. Bạn sẽ thử thêm một thời gian, đề xuất chuyển bộ phận, hay tính đến công ty khác. Biết trước bước tiếp theo giúp bạn bình tĩnh trong cuộc nói chuyện.
Phần chuẩn bị này cũng giúp phân biệt một quyết định đã chín với một phản ứng trong lúc mệt. Nếu sau khi làm hết danh sách mà bạn vẫn muốn quay về, khả năng cao đó là lựa chọn đúng cho giai đoạn này.
Đề xuất với cấp trên
Cách đề xuất quyết định nhiều đến việc quay về diễn ra êm hay để lại dấu ấn xấu. Một trình tự gợi ý:
- Nói sớm, trước khi kết quả của nhóm đi xuống. Đề xuất đến từ người đang làm ổn và nhìn rõ mình có trọng lượng khác hẳn đề xuất đến sau một quý tệ.
- Nói lý do theo hướng đóng góp. "Em nhận ra mình đóng góp nhiều nhất cho công ty khi tập trung vào mảng X", tốt hơn "em không chịu nổi việc quản lý".
- Mang theo phương án chuyển giao. Ai có thể thay bạn dẫn nhóm, cần bao lâu để chuẩn bị, bạn sẽ hỗ trợ người đó thế nào trong giai đoạn đầu.
- Đề xuất vai trò cụ thể sau khi quay về. Đi sâu vào mảng nào, nhận loại dự án gì, có thể kèm người mới không. Một vai trò rõ giúp cấp trên dễ đồng ý hơn.
- Hỏi thẳng về chức danh và thu nhập. Để không có bất ngờ, và để bạn quyết định với đủ thông tin.
Nếu cấp trên đề nghị thử thêm một thời gian với hỗ trợ nhiều hơn, như người kèm, khoá học, giảm quy mô nhóm, cân nhắc nghiêm túc. Có thể vấn đề nằm ở hoàn cảnh chứ không phải ở bạn. Nhưng nên đặt mốc thời gian cụ thể để không kéo dài vô hạn.
Nói với nhóm và giữ quan hệ sau khi chuyển
Khi quyết định đã chốt, nhóm nên được nghe từ bạn, không phải từ tin đồn. Một lời giải thích ngắn và thật là đủ: bạn đã thử vai trò này, học được nhiều, và nhận ra mình hợp với chuyên môn hơn. Không cần kể chi tiết những khó khăn, càng không nên ám chỉ nhóm là lý do.
Giai đoạn chuyển giao là lúc dễ khó xử nhất: bạn vẫn đang dẫn nhóm nhưng mọi người biết bạn sắp rời vai. Giữ đúng trách nhiệm đến ngày cuối, hoàn tất các việc dở như đánh giá, kế hoạch kèm người mới, và giới thiệu người kế nhiệm một cách đàng hoàng.
Sau khi quay về, bạn sẽ ở trong nhóm, có khi dưới quyền người kế nhiệm. Điều quan trọng nhất là không làm "trưởng nhóm cũ" trong bóng tối: không để người trong nhóm vẫn chạy đến bạn xin quyết định, không bình luận cách người mới dẫn nhóm. Nếu ai đó vẫn tìm đến, hướng họ về người dẫn nhóm hiện tại. Sự rõ ràng này giúp cả bạn, người kế nhiệm và nhóm.
Ngược lại, kinh nghiệm quản lý của bạn là tài sản cho nhóm. Bạn hiểu áp lực của người dẫn nhóm hơn mọi thành viên khác, và có thể là người hỗ trợ tốt nhất cho người kế nhiệm nếu họ muốn.
Kể lại giai đoạn này trong hồ sơ và khi phỏng vấn
Khi tìm việc sau này, giai đoạn làm quản lý rồi quay về chuyên môn là thứ nhà tuyển dụng có thể hỏi. Cách kể tốt là thẳng thắn và hướng về điều đã học: bạn đã dẫn một nhóm bao nhiêu người trong bao lâu, đạt được gì cụ thể, và vì sao quyết định tập trung vào chuyên môn.
Ví dụ: "Trong mười tám tháng dẫn nhóm bốn người, nhóm giữ được tiến độ các dự án và kèm hai người mới đến mức tự đảm nhận khách hàng. Qua giai đoạn đó, em nhận ra mình tạo giá trị nhiều nhất ở vai trò chuyên gia, nên đề xuất chuyển sang dẫn mảng kỹ thuật." Câu kể này cho thấy bạn tự biết mình, đã làm được việc ở vai trò quản lý, và quyết định có cân nhắc.
Trong hồ sơ, ghi cả hai giai đoạn với chức danh đúng, kèm thành tích cụ thể ở mỗi giai đoạn. Không cần che giấu, cũng không cần giải thích dài; nhà tuyển dụng có kinh nghiệm thường đánh giá cao người biết chọn đúng vai hơn người bám một chức danh không hợp.
Đường đi tiếp trong nghề
Quay về chuyên môn không có nghĩa là đứng yên. Có nhiều hướng phát triển cho người làm chuyên môn có kinh nghiệm quản lý: trở thành chuyên gia dẫn dắt mảng kỹ thuật, nghiệp vụ mà không quản lý người; làm người kèm cặp, đào tạo nội bộ; dẫn các dự án liên phòng ban có thời hạn; hoặc về lâu dài, làm tư vấn độc lập trong lĩnh vực của mình.
Kinh nghiệm quản lý dù ngắn vẫn làm bạn khác người chuyên môn chưa từng quản lý: bạn hiểu cấp trên cần gì, biết cách giao tiếp với nhiều bộ phận, nhìn được bức tranh rộng hơn. Đó là lợi thế khi nhận những việc chuyên môn đòi hỏi phối hợp nhiều.
Và cửa quản lý không đóng hẳn. Nhiều người sau vài năm đi sâu chuyên môn, khi hoàn cảnh khác đi, như nhóm khác, cấp trên khác, bản thân trưởng thành hơn, lại chọn quay lại vai trò quản lý và làm tốt hơn lần đầu. Quyết định hôm nay là cho giai đoạn này, không phải cho cả sự nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Quay về chuyên môn có bị giảm lương không?
Tuỳ công ty. Ở nơi có lộ trình chuyên gia song song, có thể giữ nguyên hoặc chỉ chuyển nhánh. Ở nơi gắn lương chặt với chức danh quản lý, có thể bị điều chỉnh. Nên hỏi rõ với nhân sự trước khi quyết, và đọc kỹ những gì được ghi trong phụ lục hợp đồng mới.
Công ty không cho quay về chuyên môn thì sao?
Có thể đề nghị thử thêm một thời gian với hỗ trợ tốt hơn, hoặc tìm vai trò chuyên môn ở bộ phận khác trong công ty. Nếu không có lối nào, chuyển sang công ty khác ở vai trò chuyên môn là lựa chọn hợp lý, không có gì phải ngại.
Nhà tuyển dụng có đánh giá thấp người từng xuống vai không?
Một số có thể hỏi kỹ, nhưng phần lớn đánh giá dựa trên cách bạn kể và kết quả bạn có. Người tự biết mình, có thành tích ở cả hai vai, và giải thích rõ lý do thường được nhìn nhận tích cực.
Có nên chuyển công ty luôn để tránh ngại với nhóm cũ?
Không nhất thiết. Nhiều người quay về chuyên môn ngay trong nhóm cũ mà vẫn làm việc tốt, nếu ranh giới vai trò rõ ràng. Chỉ nên cân nhắc chuyển khi môi trường thực sự không còn chỗ cho bạn phát triển ở vai trò mới.
Sau này muốn làm quản lý lại thì có khó không?
Không khó hơn nhiều, thậm chí có lợi thế vì bạn đã có kinh nghiệm và biết mình cần gì để làm tốt. Khi đó, nên chọn môi trường và thời điểm phù hợp hơn, và chuẩn bị câu trả lời rõ vì sao giờ bạn sẵn sàng.